Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Tín ngưỡng dân gian  

Lễ cúng hồn lúa (Teng Mạ Ngoọng) của người Khơ Mú.


Lễ cúng hồn lúa thường diễn ra vào cuối tháng 9 âm lịch, sau Lễ mừng cơm mới khoảng 15 ngày, đây là khoảng thời gian gia chủ làm 3 ngày cơm mới và tiến hành thu hoạch nương lúa mới – nương lúa dành riêng để làm cơm mới. Trong thời gian làm lúa mới phải kiêng 10 ngày và bên cạnh đó là thời gian gia đình chuẩn bị mọi thứ cho một mùa thu hoạch.

Để làm Lễ cúng hồn lúa, gia đình phải xem ngày tốt hợp với chủ nhà giống như việc xem ngày làm lúa mới cụ thể: ngày này phải là ngày tốt nhưng không được trùng với ngày sinh, ngày làm nhà mới, ngày mất của ông bà chủ.

Người làm Mẹ lúa phải là bà chủ nhà, nếu trường hợp bà chủ nhà già yếu thì người con dâu sẽ làm thay. Người làm Mẹ lúa phải tự chuẩn bị mọi thứ cần thiết cho sinh hoạt mấy ngày làm trên nương như đồ uống, nước uống…

Và khi đã chuẩn bị mọi thứ xong, vào buổi chiều hôm trước ngày làm Mẹ lúa mới, người làm Mẹ lúa, ông chủ nhà và cô con gái bắt đầu lên nương. Lên tới nương, ông chủ ở trên lán chuẩn bị làm “Teleo”, làm cổng vào nương, Mẹ lúa ra suối tắm rửa và gội đầu sạch sẽ, trong khi tắm bà chủ nói: “Tất cả những gì xấu trong người tôi xin gột rửa tại đây, không được đi theo vào nương, tôi bây giờ là người tốt người lành xin làm Mẹ lúa”.

“Teleo” là vật biểu tượng cho mọi sự cấm kỵ, khi trên đường dẫn vào bất kỳ trảng nương nào mà có cắm cây “Teleo” thì mọi người phải hiểu rằng đây là khu vực cấm xâm nhập.

Khi bà chủ đi tắm ở dưới suối về thì cùng là lúc ông chủ đã chuẩn bị xong cây “Teleo”, dựng xong cổng và khi đi vào trong nương, việc đầu tiên Mẹ lúa cắm cây “Teleo” ngay tại chiếc cổng và các đường vào nương nhà mình. Mỗi trảng nương thường có từ 2 đến 3 con đường đi vào lán và tại đầu các lối đi này sẽ là điểm cắm cây “Teleo”. Cũng chính từ thời điểm này trong bất xuất và ngoại bất nhập.

Trong 2 ngày đầu tiên, Mẹ lúa phải thu hoạch lúa một mình, dụng cụ dùng để thu hoạch của Mẹ lúa gồm có chiếc Bem lót (chiếc tá nhỏ đeo trước bụng để đựng lúa tuốt) và chiếc I ăng để chứa thóc thu hoạch của Mẹ lúa. Thóc do Mẹ lúa tuốt được để riêng một ngăn. Trong quá trình thu hoạch, Mẹ lúa không được nói chuyện với ai, đặc biệt là không được nói bậy và cũng không ai được nói chuyện hoặc hỏi han Mẹ Lúa vì sợ hồn lúa bay mất.

Ông chủ và con gái lên nương để giúp đỡ Mẹ lúa như nấu cơm, sửa soạn đồ đạc nhưng cũng không được nói chuyện với Mẹ lúa. Cơm nấu ra cứ để đó, Mẹ lúa tự ăn cơm, uống nước riêng.

Bước sang ngày thứ 3, các con cháu sẽ lên nương cùng thu hoạch với Mẹ lúa, họ vừa làm vừa có thể nô đùa với nhau nhưng không được nói chuyện nô đùa với Mẹ lúa, đặc biệt không được làm đổ I ăng chứa thóc, nếu làm đổ thì coi như việc làm Mẹ lúa thất bại, mùa màng sẽ bị thất bát.

Người Khơ Mú quan niệm rằng ngày thứ 11 tính từ ngày làm Mẹ lúa là chu kỳ trở lại ngày tốt (chu kỳ 11 ngày), vì vậy khi đến ngày thứ 7 mà thu hoạch lúa vẫn chưa xong hoặc lúa thu hoạch năng xuất quá thấp thì việc thu hoạch phải dừng lại và việc làm Mẹ lúa phải tiến hành lại từ đầu. Ngày thứ 9-10 là thời gian để Mẹ lúa chuẩn bị sửa soạn và đến ngày thứ 11, công việc làm Mẹ lúa lại bắt đầu.

Khi thu hoạch lúa xong, Mẹ lúa đưa Iăng thóc lên đầu và cúng gọi hồn lúa về lán, nội dung: “Tôi làm mẹ lúa, nay thu hoạch lúa đã xong, xin gọi các hồn lúa (tên các giống lúa) hãy về theo Mẹ lúa, không được đi đâu, không được bỏ xót ở nương ở rẫy, xin về theo Mẹ lúa”. Ngay sau đó con cháu mang lúa về nhà.

 Trở về nhà, ngủ qua một đêm, sáng hôm sau Mẹ lúa ra suối tắm, trong lúc tắm Mẹ lúa khấn: “Tôi đã làm Mẹ lúa xong, bây giờ tôi tắm rửa sạch sẽ, xin cho tôi được trở lại làm một người bình thường”.

Như vậy Lễ cúng hồn lúa của người Khơ Mú mang những giá trị tín ngưỡng cầu cho mùa màng được bội thu, đặc biệt tín ngưỡng ấy đã tôn vinh vai trò của người Mẹ lúa có thể làm cây lúa sinh sôi nảy nở và cho một mùa vụ tốt tươi. Đây là tập tục truyền thống liên quan tới kỹ thuật làm nương của người Khơ Mú cần được gìn giữ và phát huy.

Lan Anh

Di sản văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Lễ cúng bản của người Si La
THÔNG BÁO Triển lãm Tranh biếm họa, chủ đề "Phòng, chống tham nhũng"
THÔNG BÁO MỜI CHÀO HÀNG, Gói thầu: Cấp sản phẩm văn hóa cho đồng bào dân tộc thiểu số, các xã khu vực III, các trường dân tộc nội trú
Kế hoạch vận động, tổ chức Hiến máu tình nguyện năm 2018
Thông báo "Cuộc vận động sáng tác ca khúc về thành phố Đà Nẵng"
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   4.775.013