Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Phong tục, tập quán  

Một số trò chơi dân gian của người Mông


Pa pao là tên một trò chơi mà người Mông vẫn gọi, hình thức chơi đơn giản, dễ chơi, phù hợp với nhiều đối tượng và số người chơi không giới hạn. Tuy nhiên, trò chơi này thường thu hút đông đảo các bạn trẻ nam nữ thanh niên và các em nhỏ tham gia. Trò chơi diễn ra trên một khoảng sân rộng, bằng phẳng, tuỳ vào điều kiện sân chơi rộng hay hẹp, có thể tổ chức nhiều nhóm chơi. Khi chơi pa pao, người chơi được chia làm hai hàng đứng quay mặt vào nhau, khoảng cách giữa hai hàng từ 3m đến 5m. Người chơi có thể là một hàng nam một hàng nữ, hoặc cũng có thể nam nữ ở mỗi hàng đứng đan xen lẫn nhau và so le với hàng đối diện, đôi khi chỉ là hai hàng nữ ném cho nhau. Số lượng quả pa pao tương ứng với từng đôi một, người chơi ném pa pao cho người đối diện với mình ở hàng bên kia và ngược lại hoặc cũng có thể tung chéo sang người bên cạnh. Ném pa pao là một trò chơi dân gian của người Mông, nó thường được chơi chủ yếu trong những ngày lễ, ngày tết như: ngày quốc khánh, Tết Nào pê chầu. Qua trò chơi ném pa pao, người chơi muốn được giao lưu tình cảm với nhau, họ muốn tìm kiếm một sự đồng điệu với người cùng ném pao với mình nên hầu như họ chơi mà không cần có sự cổ vũ nào, họ chơi bằng chính sự thôi thúc giục giã của trái tim, của ánh mắt, lời hát. Theo quan niệm của người Mông khi ném pa pao mà người nào bắt quả pa pao không để rơi, vừa ném pao vừa hát hay thì đó là người có bàn tay khéo, tài năng và có thể chọn để làm vợ hoặc làm chồng.

Bên cạnh đó, trò chơi đánh cầu lông gà cũng được người Mông yêu thích. Khi chơi cầu lông gà thường chia làm hai đội, một bên nam, một bên nữ và số cặp nam – nữ phải đều nhau. Cũng có khi hai đội cùng là nữ tham gia đánh cầu chỉ để giao lưu. Người chơi dùng vợt đánh lông gà sang phần sân của đối phương. Nếu người chơi không đỡ trúng cầu của đối phương và để rơi thì được tính là thua. Để tính thắng hay thua là do người chơi tự giao ước với nhau về số lần đỡ được cầu (ngược lại là số lần không đỡ được cầu) trên sân.

Một trò chơi rất đặc trưng của người Mông cần kể đến đó là đánh tù lu (cù) hay còn gọi là đánh quay.Đánh tù lu là trò chơi chỉ dành riêng cho nam giới, trong các dịp lễ tết nam giới dân tộc Mông rất thích đánh tù lu. Đánh tù lu là lúc các chàng trai Mông thể hiện được với mọi người sức khỏe, tầm nhìn chuẩn xác của đôi mắt và sự khéo léo của đôi tay. Con quay (quả tù lu) được làm từ gỗ cứng, nặng, không dễ nứt vỡ. Dụng cụ đánh quay gồm 3 bộ phận cơ bản: con quay thường nặng từ 0,5 – 0,7kg, hình dáng giống cù của người Kinh; cây đánh quay được làm từ gỗ hoặc cây sặt, có chiều dài từ 0,5 – 0,7m; dây đánh quay được tết bằng sợi lanh hoặc dây rừng dai và bền, được chuốt kỹ, có chiều dài hơn một tầm sải tay. Khi chơi người chơi phải dùng cây, dây để đánh quay, điều khiển con quay của mình bổ văng con quay của đối phương ra khỏi vòng tròn quy định. Đánh tù lu là một trò chơi vừa dành cho cá nhân vừa dành cho tập thể. Nếu là chơi cá nhân thì chỉ có hai người chơi với nhau để thay nhau thể hiện tài năng của riêng mình, còn nếu là chơi tập thể thì số lượng người chơi không hạn chế. Dù là cá nhân chơi với nhau hay tập thể cùng chơi thì nguyên tắc chơi vẫn không thay đổi.

Nguyên tắc chơi tù lu: Trò chơi tù lu phải đựơc diễn ra trên một mặt sân rộng và bằng phẳng.Trên mặt sân có đánh dấu một vạch xuất phát. Từ vạch xuất phát này, tiến lên khoảng 3m, kẻ một vòng tròn đường kính khoảng 80cm. Từ vòng tròn thứ nhất tiến thêm khoảng 3m kẻ một vòng tròn thứ hai tương tự. Từ vòng tròn thứ hai tiến thêm khoảng 3m nữa kẻ tiếp một vòng tròn thứ ba tương tự như hai vòng tròn kia. Như vậy, khoảng cách tính từ vạch xuất phát đến vòng tròn thứ nhất là 3m, vòng tròn thứ hai là 6m, vòng tròn thứ ba là 9m. Cù được quay bằng một sợi dây dài khoảng 2m, một đầu buộc vào một khúc gậy nhỏ dài khoảng 40cm.     

Hình thức chơi tù lu trong các trường hợp hai người hoặc tập thể. Trường hợp chơi hai người thì một người quay tù lu của mình vào một trong 3 vòng tròn theo thứ tự từ vòng 1 đến vòng tròn 3 trên sân. Một người đánh tù lu đứng ở vị trí vạch xuất phát chờ sẵn, khi thấy người kia quay tù lu vào một trong 3 vòng tròn rồi thì người ở vạch xuất phát đánh tù lu của mình vào tù lu của người kia. Kết quả sẽ được tính theo những trường hợp sau: Nếu người chơi quay tù lu vào vòng tròn số 1 (vòng tròn gần nhất) mà người đánh, đánh trúng tù lu của người trước và làm cho tù lu của người này dừng quay tại chỗ hoặc dừng quay trước thì phần thắng sẽ được tính cho người đánh. Trong trường hợp người đánh tù lu không trúng, hoặc trúng nhưng tù lu của người đánh dừng quay trước thì người quay cù dành thắng lợi. Nếu người đánh dành phần thắng thì người quay cù lại tiếp tục quay vào vòng tròn số 2 và cuối cùng là vòng số 3 cho đến khi nào người đánh bị trượt hoặc dừng quay trước thì người này được tính là thua và sẽ đi quay tù lu bắt đầu từ vòng tròn số một để người vừa dành được phần thắng lên đánh. Trường hợp chơi tập thể thì người ta tự chia ra thành hai nhóm với số lượng người đều nhau. Nếu nhóm 1 là nhóm quay tù lu và nhóm 2 là nhóm đánh thì cách chơi như sau:

Nhóm người quay tù lu của mình vào một trong 3 vòng tròn trên sân. Một số người đánh đứng ở vị trí vạch xuất phát chờ sẵn, khi thấy nhóm người quay tù lu, quay vào một trong 3 vòng tròn rồi thì những người ở vạch xuất phát đánh tù lu của mình vào tù lu của  nhóm những người quay.

Kết quả sẽ được tính theo những trường hợp sau: Nếu nhóm người 1 quay tù lu vào vòng tròn số 1 (vòng tròn gần nhất) mà nhóm người 2 đánh trúng vào tù lu của nhóm người 1 khiến tù lu của những người này dừng quay tại chỗ hay dừng quay trước thì nhóm người 2 sẽ được tính là thắng. Trong trường hợp nhóm người 2 đánh tù lu mà không trúng hoặc trúng nhưng tù lu của nhóm người này dừng quay trước thì nhóm người 2 được tính là thua. Nếu đánh thắng thì nhóm người 1 chỉ để một người quay tiếp trong vòng tròn số 2 và lần lượt những người thuộc nhóm 2 đánh vào tù lu vừa được quay, nếu một trong những người nhóm 2 đánh trúng và quay lâu hơn thì phần thắng sẽ được tính cho nhóm 2. Còn trong trường hợp nhóm người 1 thắng thì  nhóm người 2 phải quay tù lu và đảo lại vị trí đánh cho nhóm người 1. Vòng 2 và vòng 3 cách đánh như nhau.

Việc đánh tù lu của người Mông chủ yếu để vui chơi, giải trí, đồng thời qua trò chơi đó người ta thấy được sự khéo léo, chuẩn xác và có sức khỏe. Đó là những người được dân bản trọng dụng trong các công việc quan trọng để xây dựng làng bản ngày một tốt đẹp hơn.    

Những trò chơi dân gian là những nét đẹp văn hoá đặc trưng của người Mông cần bảo tồn và phát triển. Qua đó càng nâng cao tinh thần cố kết cộng đồng và đem lại những giá trị tinh thần tốt đẹp cho người dân.

Trần Minh Thư

Di sản Văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Tục cưới xin của người Dao Quần Chẹt - huyện Tủa Chùa
Những kiêng kỵ trong sinh đẻ và lễ đặt tên cho trẻ của người Thái Đen
Nét độc đáo trong tết cổ truyền của người Cống
Một số điều đáng chú ý trong tục sinh đẻ của người Mông
Lễ mừng cơm mới của người Thái Trắng
Trò chơi dân gian của người Lào ở bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên
Đôi điều về việc sinh đẻ của người Khơ Mú
Một số tập tục trong canh tác trên nương của người Khơ Mú
Khái quát về các hoạt động trong Tết Nào pê chầu của người Mông
Bun huột nặm – Lễ hội té nước hay còn gọi là Tết Lào
1
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Điện Biên miễn thu phí tham quan các điểm di tích lịch sử, công trình văn hóa ngày 02/9/2018
THÔNG BÁO MỜI CHÀO HÀNG CẠNH TRANH RÚT GỌN, Gói thầu: Mua bộ thiết bị chuyên dùng chiếu phim lưu động
THÔNG BÁO tổ chức Cuộc thi Ảnh đẹp Du lịch Tây Bắc năm 2018 trên địa bàn tỉnh Điện Biên
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.032.551