Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Phong tục, tập quán  

Nét độc đáo trong tết cổ truyền của người Cống


Tết hoa (Mền loóng phạt ai) chỉ còn tồn tại duy nhất ở bản Lả Chà, xã Pa tần, huyện Mường Nhé, còn các nơi khác do nhiều yếu tố đã mai một, thất truyền.Lễ được tổ chức vào tháng 9 âm lịch hàng năm,  tức là sau khi thu hoạch vụ mùa, công việc nương rẫy đã tạm gác lại để chuẩn bị đón mừng năm mới (người Cống ở giáp biên giới Việt – Lào,  nên theo lịch của người Lào, một năm chỉ có 10 tháng).

Theo tổ tiên người Cống lưu truyền, nếu Tết hoa chưa được tổ chức thì chưa ai được phép đi phát nương, đào củ mài và vui chơi, ca hát. Trước đây, Tết diễn ra từ (03 - 04) ngày, nay rút ngắn lại chỉ còn 01 ngày, 01 đêm.

Già làng thường kiêm thầy cúng, địa điểm diễn ra lễ cúng cho Tết hoa tại nhà già làng. Trước khi lễ diễn ra 01 tuần thầy cúng chọn ngày lành, tháng tốt (tránh ngày mất, chôn cất của những người quá cố trong bản). Ngày diễn ra lễ cúng của Tết hoa, già làng phát lệnh cấm bản (người trong và ngoài  bản không được tự do ra vào bản), nếu ai làm trái lệ làng sẽ bị ốm đau và gặp điều không may mắn.

Diễn trình Tết hoa gồm các lễ thức khác nhau: Sáng sớm ngày diễn ra lễ, chủ mỗi gia đình lên nương lúa hái hoa mào gà gieo quanh nương mang đến nhà thầy cúng và trang trí hoa từ gốc tới ngọn trên một cây tre còn nguyên cành dựng giữa nhà, ngọn cao tới sát nóc (hoa mào gà theo quan niệm của người Cống là biểu tượng của sự may mắn, tốt đẹp). Lễ vật mỗi gia đình mang đến làm lý tại nhà thầy cúng là 01 con gà và 01 chai rượu.

Mâm cúng được đặt dưới chân cây hoa, những hồi trống, chiêng vang lên  báo hiệu lễ cúng của Tết Hoa bắt đầu. Thầy cúng trịnh trọng ngồi trước mâm cúng đặt dưới gốc cây hoa. Thầy cúng mời các thần linh, tổ tiên của dân bản về dự lễ; trình báo về việc tổ chức Tết hoavà dâng những con vật hiến sinh lên các đấng thần linh, tổ tiên. Thầy cúng khấn: "Một năm cũ đã qua rồi, năm mới đến không phải kiêng kỵ gì nữa, chúng con báo cho các thần linh, tổ tiên biết chúng con tổ chức Tết hoa, múa xòe để được đi đào củ mài, phát nương".

Những con vật hiến sinh được mang đi làm thịt để chuẩn bị mâm cỗ cúng (đồ chín). Đồ lễ gồm: rượu, thịt gà luộc. Khi mâm cúng đồ chín làm xong được mang lên đặt dưới gốc cây hoa; thầy cúng xướng lời mời các thần linh, tổ tiên về ăn cỗ. Tiếp theo thầy cúng thay mặt dân bản báo cáo tình hình mùa màng, chăn nuôi, sức khoẻ của bà con dân bản trong năm qua và cầu xin các thần linh, tổ tiên phù hộ dân bản sang năm mới dồi dào sức khỏe, mùa màng bội thu; gà, lợn đầy chuồng, làm ăn phát đạt cầu mong mọi sự tốt lành may mắn đến cho dân bản .

Kết thúc phần lễ, phần hội diễn ra trong không khí tưng bừng và âm thanh rộn rã của trống chiêng vang trời và màu hoa mào gà thắm đỏ không gian lễ. Cả bản hân hoan trong điệu múa xòe truyền trống và các làn điệu dân ca. Họ cùngnhảy múa hát ca vàném những hạt thóc, ngô giống ra khắp không gian xung quanh với khát vọng mong ước một năm mới vạn vật sinh sôi nảy nở như những trận mưa hạt giống này.

Các nghi lễ của Tết hoa kết thúc, thầy cúng lần lượt đi cúng cho từng nhà (mỗi gia đình kết sẵn một vòng hoa mào gà nhỏ đặt vừa đầu người treo trên một chiếc sào gác ngang xà gian chính giữa nhà). Thầy cúng thay lời gia chủ kính cẩn trước bàn thờ báo cáo và khấn cầu cho gia đình.

Ngày nay, do điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, dân số ngày càng tăng nên tại bản Lả Chà, việc tổ chức Lễ được chia thành nhóm luân phiên nhau mỗi năm 01 lần, mọi nghi lễ cũng được tổ chức giản đơn hơn. Quá trình di cư hòa nhập cộng đồng không tránh khỏi sự giao thoa văn hóa, Tết hoa của người Cống ở mỗi địa bàn cư trú đã có phần nhạt phai, giản đơn, tuy nhiên về mục đích, ý nghĩa vẫn có nét tương đồng.Tại một số bản người Cống, Tết hoa của không còn được tổ chức hàng năm tại nhà già làng trưởng bản. Sau thời khắc chuyển giao từ năm cũ sang năm mới của tết Nguyên Đán tại nhà trưởng bản, thầy cúng bắt đầu đến cúng cho từng nhà để cầu xin các thần linh, tổ tiên phù hộ cho gia chủ một năm mới an khang thịnh vượng, vạn sự như ý. Mâm lễ cúng được bày tại chân cột thứ 02 gần cửa chính. Đồ lễ tại gia đình gồm: 02 con cá khô được nấu canh với lá xả (pùm phi), khoai sọ (pùm xì) đồ chín, 01 ống rượu cần bằng tre  có 02 cần hút.

Với những nội dung trên đã cho thấy nét văn hóa độc đáo trong ngày tết cổ truyền của người Cống.

Trần Minh Thư

Di sản Văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Một số điều đáng chú ý trong tục sinh đẻ của người Mông
Lễ mừng cơm mới của người Thái Trắng
Trò chơi dân gian của người Lào ở bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên
Đôi điều về việc sinh đẻ của người Khơ Mú
Một số tập tục trong canh tác trên nương của người Khơ Mú
Khái quát về các hoạt động trong Tết Nào pê chầu của người Mông
Bun huột nặm – Lễ hội té nước hay còn gọi là Tết Lào
Lễ then cầu con (Then xò lụ) của người Thái ở tỉnh Điện Biên
Thực trạng và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Si La tỉnh Điện Biên
NGHI LỄ CƯỚI HỎI (KIN LONG) DÂN TỘC LÀO TỈNH ĐIỆN BIÊN
1
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Điện Biên miễn thu phí tham quan các điểm di tích lịch sử, công trình văn hóa ngày 02/9/2018
THÔNG BÁO MỜI CHÀO HÀNG CẠNH TRANH RÚT GỌN, Gói thầu: Mua bộ thiết bị chuyên dùng chiếu phim lưu động
THÔNG BÁO tổ chức Cuộc thi Ảnh đẹp Du lịch Tây Bắc năm 2018 trên địa bàn tỉnh Điện Biên
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.032.704