Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Nghệ thuật trình diễn  

Một số đặc điểm về Nghệ thuật Xòe Thái tỉnh Điện Biên


“Xòe” theo tiếng Thái dịch ra nghĩa là múa, Nghệ thuật Xòe Thái được hiểu là nghệ thuật trình diễn các điệu múa dân gian của dân tộc Thái, qua các điệu múa giúp người thưởng thức hiểu được nét đẹp văn hóa đặc trưng của một dân tộc. Sự tồn tại, phát triển của Nghệ thuật Xòe  góp phần làm giàu cho nghệ thuật múa dân gian Việt Nam. Từ lâu, Nghệ thuật Xòe Thái đã đi vào văn học, thơ ca để lưu giữ và mô tả về nét văn hóa giàu sắc thái bản địa và vẻ đẹp độc đáo trong loại hình nghệ thuật này. Nghệ thuật Xòe đã trở thành phong tục của người Thái và cuốn hút mọi người rộn ràng trong tiếng trống, tiếng chiêng mỗi dịp tết đến, xuân về hay trong các cuộc vui. Nghệ thuật Xòe đã trở thành biểu tượng của tình đoàn kết, là sự kết tinh những kinh nghiệm sống và lối tư duy sáng tạo trong đời sống sinh hoạt thường ngày của người Thái.

Trong số các điệu Xòe của người Thái thì Xòe vòng được coi là điệu múa cổ xưa nhất, “coi Xòe vòng là hình thức múa sơ khai nhất trong dân vũ Thái. Nó sơ khai nhất có lẽ đó là hình thức múa tập thể không phải luyện tập mà ai cũng có thể tham gia được. Trong đám múa có mặt cụ già đồng thời cũng có thanh niên, có nam, có nữ...Nó sơ khai có lẽ vì động tác rất đơn giản. Với yêu cầu người chỉ có một bước chân vững cũng có thể tham gia được” (trích “Người Thái ở  Tây Bắc Việt Nam” của Cầm Trọng.

Khi thưởng thức Xòe vòng chúng ta dễ nhận thấy đặc điểm về động tác: những bước chân không bước rộng mà được bước lên bước xuống nhẹ nhàng; bước nhẹ êm (có khi như lướt) và nhún nhẹ nhàng; kết hợp với bước chân như vậy là động tác vung tay đưa lên đưa xuống không hết đà (chỉ ở ngang người). Tuy nhiên, khi người tham gia xòe vòng trở lên cao hứng, phần nhạc đệm sẽ diễn ra với tiết tấu nhanh, mạnh hơn; kết hợp theo đó là động tác chân bước nhanh và tay vung cao hơn.

 Xòe khăn (múa khăn) là điệu múa được tiếp thu từ múa lễ thức “Kin pang then”. Những cô gái được bà then dạy múa để mua vui cho những vị khách trên trời được mời về dự lễ và múa khi tan cuộc vui trong ngày lễ. Đối với phụ nữ Thái Trắng không đội piêu (khăn) thường sử dụng khăn lụa dài để múa còn phụ nữ Thái Đen họ sử dụng chiếc piêu  đội đầu có thêu những hoa văn rất đẹp để múa. Những chiếc khăn được khoác lên mình các cô gái xòe để biến những động tác sinh hoạt hàng ngày thành những động tác múa duyên dáng, uyển chuyền. Múa khăn có động tác đứng vung khăn ra đằng trước, vung quá đầu, vung ngang ngực, vung sang bên cạnh và động tác ngồi vung khăn. Ngoài ra, múa khăn còn có động tác vung khăn quàng sau lưng, mỗi nữ cầm hai khăn dài gập đôi; khi thì một tay chống nạnh, một tay vung khăn; cũng có khi hai tay cùng vung khăn.

Xòe nón (múa nón) đối với tỉnh Điện Biên có múa nón Mường Lay đã trở thành điệu múa tiêu biểu trong Nghệ thuật Xòe Thái và được ghi chép lại bởi các nhà  nghiên cứu. Múa nón Mường Lay (Điện Biên) đã tiếp thu múa nón vùng Phong Thổ (Lai Châu) nhưng phát  triển theo một hướng riêng, với Xòe nón Phong Thổ bước kép là phổ biến và tiết tấu nhạc múa nón nhanh, dồn dập còn Xòe nón Mường Lay sử dụng nhún nẩy với bước chéo ngang kết hợp với sáng tạo những động tác mới tạo nên phong cách múa nón Mường Lay. Cách bước chân trong múa nón Mường Lay được sử dụng cả trong múa khăn, múa nhạc, múa quạt.

Xòe sạp (múa sạp) được phát triển trên điệu “xé cắp” (múa cạm bẫy). Đó là điệu múa hai  người hỗ trợ cho một người biểu diễn. Hai người cầm hai đòn tre đặt trên hai đoạn gỗ kê , ngồi xổm gõ và sập vào theo nhịp để người biểu diễn nhảy mà không bị kẹt chân khi hai đòn tre khép vào nhau.

Xòe nhạc (múa nhạc): Người múa đeo chùm  nhạc (từ 3 – 5 quả), đeo vào ngón giữa, có thể đeo cả hai tay nhưng thông thường đeo một tay phải. Quả nhạc nằm hướng trên mu bàn tay. Trong múa nhạc sử dụng bước chân Phong Thổ (thuộc tỉnh Lai Châu) và Mường Lay (thuộc tỉnh Điện Biên) và bước vội. Khi múa, hai bàn tay xấp chồng lên nhau, tay phải ở trên; đánh nhạc ra hai bên rồi múa  như vuốt nhẹ trở vào. Khi múa sử dụng mu bàn tay để bật cho âm thanh chùm nhạc vang lên.

Xòe chai (múa chai): là điệu múa sử dụng đạo cụ là chiếc chai thường được giữ cân bằng trên đỉnh đầu của người múa kết hợp với những động tác uyển chuyển, khéo léo mà không bị rơi, ý nghĩa của điệu múa này là để mời rượu.

Thông qua những điệu Xòe của Nghệ thuật Xòe Thái (ngoại trừ Xòe vòng không phân biệt giới tính, tuổi tác tham gia) chúng ta dễ nhận thấy đặc điểm chung được rút ra đó là: Nghệ thuật Xòe Thái chủ yếu dành cho nữ, nữ múa là chính; tính chất múa nhẹ nhàng, uyển chuyển nhưng linh hoạt. Trong khi múa, bước chân thường nhẹ êm, không nhảy cao, không bước rộng, khi ngửa người, không uốn lưng nhiều. Nghệ thuật Xòe Thái là loại múa đồng diễn, múa đông người, múa tập thể. Đội hình thường gặp là vòng tròn, hai hàng dọc ngang có thêm nhảy đổi chỗ cho nhau.

Ngoài ra còn dễ nhận thấy rằng trong số những điệu Xòe của Nghệ thuật Xòe Thái, Xòe vòng là điệu Xòe không hạn chế về số người tham gia, động tác đơn giản nhịp nhàng, múa mà không cần có đạo cụ, chỉ là cái nắm tay ấm áp tình người và chân bước theo nhịp điệu xòe. Còn lại những điệu Xòe khăn, Xòe nón, Xòe quạt, Xòe sạp, Xòe nhạc, Xòe chai là những điệu Xòe mang tính chất biểu diễn, bắt buộc phải có nhạc cụ, đạo cụ, giới hạn người tham gia, có đội hình, có biên đạo và thường được sử dụng nhiều trên sân khấu.

Nghệ thuật Xòe Thái phát triển đến  nay là một minh chứng lịch sử cho sự phát triển của nghệ thuật múa dân gian Việt Nam. Thông qua Nghệ thuật Xòe giúp các nhà nghiên cứu tìm về quá khứ để khám phá lối sinh hoạt và những tư duy sáng tạo của người xưa đã cho ra đời một di sản văn hóa như ngày nay hay nói cách khác là để khẳng định chủ nhân của loại hình nghệ thuật này. Dù trải qua bao sóng gió thăng trầm, Nghệ thuật Xòe Thái không nhạt phai trong nhịp sống đương đại mà vẫn hiện hữu khẳng định sức sống mãnh liệt trong lòng dân tộc. Càng tự hào hơn đối với nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên khi Nghệ thuật Xòe Thái được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 3820/QĐ-BVHTTDL ngày 31 tháng 10 năm 2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Điều đó sẽ là cơ sở, là động lực để tỉnh Điện Biên tiếp tục làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trong thời gian tới.

Lan Anh

Di sản Văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Những chủ nhân nghệ thuật hát Then của người Thái tỉnh Điện Biên
Nét đẹp trong những giai điệu then cổ của di sản then Thái trắng tỉnh Điện Biên.
Quy định về định mức hoạt động, nội dung chi và mức chi đặc thù của Đội tuyên truyền lưu động, thành viên của Đội NT quần chúng trên địa bàn tỉnh ĐB
KẾT QUẢ ĐẠI HỘI TDTT TỈNH ĐIỆN BIÊN LẦN THỨ X - NĂM 2018
THÔNG BÁO MỜI CHÀO HÀNG CẠNH TRANH
PHÁT ĐỘNG THI ĐUA CHÀO MỪNG KỶ NIỆM 70 NĂM NGÀY CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH RA LỜI KÊU GỌI THI ĐUA ÁI QUỐC (11/6/1948 - 11/6/2018)
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   4.612.754