Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Phong tục, tập quán  

Trò chơi dân gian của người Lào ở bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên


Trước khi tổ chức các trò chơi, người Lào đã chuẩn bị một số vật dụng như: tạo ra những quả trứng rùa - không giới hạn về số lượng, tùy thuộc vào số người chơi và muốn kéo dài thời gian bao lâu để tạo ra nhiều hay ít quả trứng. Thông thường, trò chơi này được chuẩn bị khoảng 5 - 6 quả do người phụ nữ dùng vải hoa khâu thành hình tròn như quả trứng rồi nhồi hạt bông vào trong và khâu kín lại; một đoạn tre buộc trên ngọn một số cành lá xanh giả làm cây; một đoạn tre dài chừng 2 - 3m làm vật ngăn cách danh giới cho 02 đội chơi. Bên cạnh đó còn chuẩn bị những nhạc cụ như: trống (01trống dài - nhỏ, 01 trống to), chiêng (01 chiêng bố, 01 chiêng mẹ, 01 chiêng con), khèn bè, xéng (sập sành), tăng poỏng pú (02 đoạn tre dài khoảng 1,5m và 01 miếng gỗ để gõ 02 đoạn tre xuống), coỏng tưng tưng (một loại nhạc cụ thuộc bộ gõ được làm từ ống tre và dùng 02 que như đôi đũa để gõ).

Mọi người không phân biệt già trẻ gái trai, tất cả đều vui vẻ tham gia trong tiếng cười, tiếng nói, tiếng hò reo khiến không khí ngày lễ hội càng trở nên sôi động như những sung lực mạnh mẽ thúc đẩy mọi người vươn tới cho một mùa bội thu và nhà nhà no ấm. Điều đó còn  được cộng hưởng cùng bản hòa tấu của một số nhạc cụ, những âm thanh vang lên như mời gọi dân bản tụ về khoảng trống của bản nơi bờ suối để tham gia trò chơi, người sử dụng nhạc cụ gồm có 01 người đánh trống nhỏ treo trước ngực, 01 người đánh trống to được dựng cột treo lên, 03 người phụ nữ đánh chiêng, 01 người đánh tăng poỏng pú, 02 người phụ nữ đánh coỏng tưng tưng. Nhờ có âm thanh, tiết tấu của những nhạc cụ này đã giúp cho người tham gia các trò chơi thêm phấn khích và tham gia hết mình.

Tấu phắc sáy - táu lasa (rùa ấp trứng)

Là trò chơi không giới hạn người tham gia, cả nam và nữ đều có thể chơi. Người đóng vai rùa mẹ là một người phụ nữ có nhiệm vụ phục ấp trứng và một người con trai đóng vai rùa bố có nhiệm vụ canh chừng, bảo vệ rùa mẹ trong quá trình ấp trứng, có khoảng 05 - 06 quả trứng đã được chuẩn bị từ trước. Để bước vào trò chơi này, có hai người tiến hành oản tù tì (nưng - xoong - xam), ai thua thì ấp trứng, tất nhiên phải oản tù tì đến khi bên nào thua hoặc tới khi người con gái thua nếu oản tù tì là một đôi nam nữ, khi đó người ra ngón cái hoặc ra cả 5 ngón tay thì thắng và người còn lại thua phải làm rùa ấp trứng, đồng thời cử ra một người con trai là rùa bố phối hợp cùng với rùa mẹ giữ không để mất trứng. Mọi người đứng xung quanh cổ vũ, ai muốn vào trộm trứng thì vào. Mọi người sẽ tìm cách nhặt từng quả trứng, khi còn một quả trứng cuối cùng, người chơi đẩy rùa mẹ đang ấp ra khỏi quả trứng để lấy nốt quả trứng đó. Cứ như vậy, người vào ăn trộm trứng của rùa, quá trình chơi nếu rùa vì giữ trứng mà đá phải người bị ngã thì mọi người vẫn chơi một cách thoải mái, vui vẻ.

Trò chơi này muốn nói cùng với sự bảo vệ của con người thì còn có sự hài hòa của thời tiết giúp trứng của động vật được bảo vệ tốt và có khả năng sinh nở. Do đó con người phải cầu thời tiết thuận lợi, mong trời cho mưa xuống để muôn vật được sinh sôi, nảy nở.

Ngù kin khiết (rắn bắt ngóe)

 Với trò chơi này có 01 người phụ nữ tượng trưng cho mẹ của đàn ngóe (đàn ngóe thường từ 10 - 12 người vì nếu đàn ngóe nối đuôi nhau dài quá thì chạy không nhanh). Người mẹ này luôn đứng đầu dang tay bảo vệ đàn con, đàn con lần lượt túm áo nhau nấp sau lưng mẹ. Con rắn là một người nam hoặc một người nữ đến trước mặt mẹ ngóe xin con ngóe. Mẹ ngóe hỏi rắn ma hết lơ tức xin về làm gì? Rắn trả lời:

“Ma kin khiết tang na

Ma kin pa tang soản

Ma ỏn ẻn tắp puông

Ma kin chuông loóc mạy

Ma kin sảy lục non

Ma kin pang khảu mớ

Ma kin tắp kin tơ lỉnh nọi hay cang khưn”

Tức là:

“Đến ăn ếch trên ruộng

Đến ăn cá bên sông

Đến vui chơi cùng nhau

Đến ăn hoa trên núi

Đến ăn ruột non của con (con ngóe)

Đến ăn cơm mùa mới

Đến ăn lũ con nhỏ của nhà mày...”

Nói xong, rắn đuổi đòi ăn con ngóe, rắn vồ được con nào thì người đóng vai ngóe ở vị trí đó dời (bị lôi ra) khỏi hàng. Khi chỉ còn một con, mẹ ngóe tìm mọi cách không cho rắn nữa và cuối cùng là hai mẹ con ngóe bỏ chạy, kết thúc trò chơi.

Trò chơi này cho thấy một quy luật tự nhiên diễn ra hết sức lo gic, chặt chẽ và phù hợp với thực tiễn đó là khi những cơn mưa đầu mùa trút xuống, nước ngập ruộng đồng, nước ăm ắp bờ thì những chú ngóe sau một thời gian ngủ đông sẽ thức giấc và tiếp tục sinh sôi nảy nở, chúng xuất hiện rồi cất tiếng kêu, nghe thấy tiếng kêu của ngóe thì rắn biết đó là miếng mồi ngon nên tranh thủ đi tìm bắt ngóe để ăn.

Sưa khốp mu (hổ vồ lợn)

Với trò chơi này, người đóng vai hổ phải là nam thì mới đủ sức mạnh để  bắt lợn. Người đóng vai lợn là nam hoặc nữ đều được (thường là nữ đóng vai lợn để tạo thành cặp nam nữ cùng tham gia). Còn lại là một số người đứng xếp hàng xung quanh, cầm tay nhau làm chuồng lợn - số người khoảng 20 người, không quan niệm số chẵn hay lẻ và trai, gái đều tham gia. Cách chơi trò chơi này, người đóng vai hổ và lợn sẽ oản tù tì (nưng - xoong - xam), ai thua thì làm hổ, ai thắng thì làm lợn, tất nhiên khi oản tù tì họ ngầm hiểu phải ra các ký hiệu bằng tay tới khi nào người đóng vai lợn thắng. Hàng rào người ngăn không cho hổ vào, khi hổ nhảy vào chuồng, hàng rào người mở lối cho lợn chạy thoát ra ngoài, khi hổ ra ngoài, hàng rào lại tự mở cho lợn chạy vào chuồng. Khi hổ vồ được lợn thì người đóng vai lợn kêu "éc, éc”; hổ thì miệng chóp chép như đang ăn thịt lợn. Hổ vồ được lợn cũng là lúc trò chơi kết thúc.

Trò chơi hổ vồ lợn đã khuyên con người trong chăn nuôi phải có chuồng trại để bảo vệ gia súc. Từ trò chơi còn là một bức tranh gợi lên những tư duy cho người xem về đời sống xã hội Lào từ những thô sơ, đơn giản cho đến những sáng tạo để có được hiệu quả và năng suất lao động - từ khi dân bản không làm chuồng trại để chăn nuôi, chỉ thả rông nên bị thú rừng ăn thịt cho tới sau này, dân bản tiến bộ hơn đã biết làm chuồng trại nhằm bảo vệ vật nuôi của mình, ngăn cản thú dữ

Phăn viêng (chém trên đầu, chém dưới chân)

Tham gia trò chơi này chỉ dành cho nam giới, phụ nữ chỉ đứng ngoài cổ vũ. Người chơi chia làm 02 đội, mỗi đội 03 người, ở giữa là một vạch kẻ hoặc một đoạn tre đặt làm ranh giới đường biên. Hai đội đứng 2 bên, người chơi chỉ được dùng tay chém linh hoạt vào đầu và dưới chân, và đưa qua vạch để chạm vào đầu hay đầu gối của đối phương, ai bị chạm được đối thủ dù chỉ một lần là thắng, chân không được chạm vạch, chạm là bị thua. Đây là trò chơi thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc, mang ý niệm và ý chí kiên cường của người dân trong lịch sử khai hoang, vỡ đất, dựng bản, tạo mường, chống lại giặc giã, ngoại xâm và thiên nhiên hung dữ. Với ý niệm đầu đội trời, chân đạp đất, đầu minh mẫn nhanh nhạy, chân tay khéo léo, vững vàng.

Pít mắc tanh (hái dưa chín)

Trò chơi này có một người con trai đứng giữ một cái cột tre, trên ngọn cột buộc cành lá xanh để tạo thành một cây nhỏ, có một hàng người là nữ, người ngồi đầu tiên ôm gốc cây mà người đàn ông đang giữ, những người sau đó ngồi ôm eo nối đuôi nhau lại vừa lắc lư mông. Một người phụ nữ đi tìm quả dưa chín bằng cách đi lần lượt từ đầu hàng, dùng tay nắn đầu từng người (ngụ ý xem quả nào đã chín) - thường thì người cuối hàng lần lượt là quả chín, khi tìm thấy quả chín thì người đó bị lôi ra khỏi hàng, nếu kéo người ngồi cuối mà những người còn lại cũng ngã theo thì coi như đã tìm thấy hết quả chín, kết thúc trò chơi. Trò chơi này muốn gợi lên vấn đề xã hội trước đây người dân còn nghèo lại cảnh đông con, cuộc sống không đủ ăn và phải đi xin từ những gia đình khá giả hơn.

Những trò chơi dân gian của người Lào không chỉ là dịp để người dân vui chơi, giải trí mà qua đó còn thể hiện sự gắn kết trong cộng đồng, ước mong được khỏe mạnh, chinh phục thiên nhiên để có được cuộc sống tốt đẹp hơn.

Lan Anh

Di sản Văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Đôi điều về việc sinh đẻ của người Khơ Mú
Một số tập tục trong canh tác trên nương của người Khơ Mú
Khái quát về các hoạt động trong Tết Nào pê chầu của người Mông
Bun huột nặm – Lễ hội té nước hay còn gọi là Tết Lào
Lễ then cầu con (Then xò lụ) của người Thái ở tỉnh Điện Biên
Thực trạng và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Si La tỉnh Điện Biên
NGHI LỄ CƯỚI HỎI (KIN LONG) DÂN TỘC LÀO TỈNH ĐIỆN BIÊN
Đám ma của người Thái trắng (Dệt phi cun tai)
TÌM HIỂU SƠ LƯỢC VĂN HÓA DÂN TỘC PHÙ LÁ TỈNH ĐIỆN BIÊN.
Dòng họ các dân tộc thiểu số nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến tỉnh Điện Biên
1
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Điện Biên miễn thu phí tham quan các điểm di tích lịch sử, công trình văn hóa ngày 02/9/2018
THÔNG BÁO MỜI CHÀO HÀNG CẠNH TRANH RÚT GỌN, Gói thầu: Mua bộ thiết bị chuyên dùng chiếu phim lưu động
THÔNG BÁO tổ chức Cuộc thi Ảnh đẹp Du lịch Tây Bắc năm 2018 trên địa bàn tỉnh Điện Biên
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.032.715