Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Nghệ thuật trình diễn  

Những chủ nhân nghệ thuật hát Then của người Thái tỉnh Điện Biên


Năm 2016, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Viện Âm nhạc xây dựng hồ sơ Then Thái của tỉnh Điện Biên tham gia vào bộ Hồ sơ đề cử quốc gia “Then Tày, Nùng, Thái Việt Nam” trình UNESCO, đề nghị công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đối với tỉnh Điện Biên có thể gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật này phải kể đến vai trò của những chủ nhân người Thái đang thực hành nghệ thuật hát Then.

Trước tiên phải kể đến ông Vàng Văn Thức ở bản Na Nát, phường Na Lay, thị xã Mường Lay. Ông làm lễ Then giải hạn, Then cấp sắc, lễ gọi hồn cho người ốm, lễ tạ ơn ông bà đã mất, cúng đuổi ma… Ông học nghề Then từ năm 1980 - khi 18 tuổi. Gia đình có truyền thống làm nghề Then, vì vậy ông học làm Then từ mẹ đẻ Lò Thị Khúy truyền dạy, đặc biệt ông sử dụng thành thạo tính tẩu và tự mình đệm đàn và hát Then. Năm 2015, ông được phong tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú nắm giữ về di sản Then. Ông đã tham gia nhiều chương trình Hội thi, Hội diễn và đạt giải A trong các tiết mục: “Lên trời cầu khấn” và tiết mục “Hòa tấu đàn tính” tại Liên hoan hát Then, đàn tính toàn quốc năm 2007; tiết mục “Lễ hội hồn người trần gian lên chơi chợ Mường Trời” tại chương trình Diễn xướng dân gian các dân tộc toàn quốc lần thứ Nhất, năm 2014; tiết mục “Hát then” tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên năm 2014; giải B tiết mục"Khúc gọi hồn người chiến sĩ năm xưa" tại Liên hoan hát Then, đàn tính toàn quốc năm 2015.

Bà Lừ Thị Thiếm ở đội 7, bản Tâu, xã Hua Thanh, huyện Điện Biên làm lễ Then cầu con, cúng gọi hồn, cúng giải hạn. Gia đình không có truyền thống làm Then mà bằng giấc mơ của mình, bà Thiếm đã được Then truyền dạy cho cách hát, cách làm Then. Sau những giấc mơ đó, nội dung lời hát ngấm sâu vào tiềm thức và bà Thiếm tự mình đi làm Then. Bà đã tự học làm nghề Then từ năm 1996 - khi 17 tuổi, ở bản Nậm Mạ, xã Nậm Mạ, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu. Bà đã từng đạt giải A trong các kỳ Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn tính toàn quốc ở tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Lâm Đồng, Bắc Ninh.

Bà  Lò Thị Xính ở bản Đán, phường Na Lay, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên làm Then cúng gọi hồn, cúng giải hạn. Bà bắt đầu làm Then từ năm 1984 - khi 38 tuổi  ở bản Đán, phường Na Lay, thị xã Mường Lay. Bà học nghề Then từ em trai của bà nội là ông Chuy Văn Khạt. Hiện tại bà đang thực hiện các lễ xên Then và có nhiều con nuôi đã nhờ bà cứu giúp tai qua nạn khỏi.

Ông Khoàng Văn Quán ở Bản Hốc, phường Na Lay, thị xã Mường Lay làm Then cúng gọi hồn, cúng giải hạn. Ông học Then từ năm 2000 - khi 56 tuổi tức  thời điểm ông nghỉ hưu. Ông học nghề Then từ bà Lò Thị Khúy (mẹ đẻ ông Vàng Văn Thức) và ông Chuy Văn Khạt - người mà bà Lò Thị Xính học tập, hiện tại ông đang thực hành dòng Then của bà Lò Thị Khúy

 Ông Khoàng Văn Dọng ở bản Nậm Nèn 1, xã Nậm Nèn, huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên làm Then cúng giải hạn, cúng gọi hồn. Ông bắt đầu học Then từ năm 1982 - khi 22 tuổi. Gia đình ông có truyền thống làm Then, từ đời bà cụ ruột, đến bố đẻ. Bản thân ông Dọng kế thừa nghề Then từ cụ, cha đẻ đồng thời ông học thêm từ bà Lò Thị Khúy (mẹ đẻ của ông Vàng Văn Thức ở thị xã Mường Lay), hiện tại ông đang thực hành dòng Then của bà Lò Thị Khúy

Như vậy, điều dễ dàng nhận thấy những nghệ nhân thực hành hát Then hiện nay tuy ở nhiều địa phương khác nhau trong tỉnh nhưng phần lớn đều học và duy trì hát theo dòng Then của bà Lò Thị Khúy ở Mường Lay.

Ngoài ra còn kể đến người biết hát nhiều làn điệu Then là bà Tòng Thị Nguyệt. Gia đình có truyền thống hát Then – đàn tính, thời còn nhỏ được cha đẻ là ông Tòng Văn Ngai ở bản Nậm Cản, phường Na Lay, thị xã Mường Lay truyền dạy. Lớn lên thì được nghệ nhân Hoàng Thím đệm đàn tính và dạy cho các làn điệu Then. Hát được cả làn điệu Then cổ (Then nghi lễ) và Then cải biên, tiêu biểu như các ca khúc: Ăn cá bống vùi gio nhớ bà Then lên trời (sáng tác: Vương Khon); Gió lay cành đào (sáng tác: Hoàng Thím); Lời ru của mẹ (sáng tác: Hoàng Thím); Thêu khăn gửi chiến sĩ biên phòng (sáng tác: Hoàng Thím); Mời rượu (sáng tác: Hoàng Thím); Chuyện tình điệu xao xên (sáng tác: Vương Khon). Các ca khúc này từng đạt giải nhất, huy chương vàng, huy chương bạc toàn quốc trong các kỳ liên hoan, Hội thi, Hội diễn.

Nghệ thuật hát Then được sử dụng trong những dịp khác nhau trong đời sốn xã hội của người Thái, bao gồm trong nghi lễ và trong các cuộc vui, hội hè...Đây cũng là di sản giữ vai trò quan trọng trong đời sống hôm nay như: đáp ứng nhu cầu tâm linh; phản ánh nhân sinh quan; đạo đức; lối sống; các nghi lễ liên quan đến vòng đời và môi trường sống của cư dân miền núi; những nét đẹp của văn hóa truyền thống; bảo lưu các hình thức nghệ thuật âm nhạc dân gian, dân ca, dân vũ đặc trưng của người Thái. Đặc biệt là khả năng chữa bệnh bằng liệu pháp tinh thần trong nhân dân; đề cao truyền thống giáo dục gia đình, cố kết cộng đồng, thôn, bản thu hút, khuyến khích giới trẻ quan tâm, tự nguyện tìm hiểu, trải nghiệm di sản.

Lan Anh

Di sản văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Nét đẹp trong những giai điệu then cổ của di sản then Thái trắng tỉnh Điện Biên.
TÀI LIỆU HỌP TỔNG KẾT LỄ HỘI HOA BAN, SỰ KIỆN HOA ANH ĐÀO 2018 VÀ THỐNG NHẤT CÁC NỘI DUNG DỰ THẢO LỄ HỘI HOA BAN VÀ SỰ KIỆN HOA ANH ĐÀO NĂM 2019
THÔNG BÁO MỜI TỔ CHỨC CÁC CHƯƠNG TRÌNH, TOUR DU LỊCH ĐẾN VỚI ĐIỆN BIÊN NĂM 2019
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Điện Biên miễn thu phí tham quan các điểm di tích lịch sử, công trình văn hóa ngày 02/9/2018
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.154.536