Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Lễ hội truyền thống  

LỄ CÚNG BẢN (TÊ HRÔI CUNG) DÂN TỘC KHƠ MÚ TỈNH ĐIỆN BIÊN


Lễ cúng bản không chỉ là dịp thể hiện đạo lý uống nước nguồn, đề cao nét đẹp trong cuộc sống, biểu dương thuần phong mỹ tục của đồng bào mà còn là nơi bảo tồn và khuyến khích sự phát triển những giá trị văn hóa của người Khơ Mú. Qua nghi lễ cúng bản cũng là dịp để đồng bào có dịp gặp gỡ nhau, vui chơi thỏa thích, thắt chặt tình đoàn kết, cùng nhau vượt qua mọi khó khăn thách thức để xây dựng cuộc sống ngày một ấm no, hạnh phúc trong mỗi gia đình và toàn thôn bản. Lễ cúng bản (tê hrôi cung) là một nghi lễ truyền thống chứa đựng những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Khơ Mú tỉnh Điện Biên góp phần làm đa dạng thêm vốn văn hóa của các dân tộc trong kho tàng Văn hóa dân gian Việt Nam.

Qúa trình chuẩn bị cho Lễ cúng bản

Để lễ cúng bản (tê hrôi cung) diễn ra theo đúng nghi thức truyền thống, trưởng bản và thầy cúng họp bàn với bà con dân bản thống nhất việc chọn ngày lành tháng tốt và các khoản đóng góp lễ vật, bàn việc tổ chức lễ hội. Lễ vật dâng lên các vị thần linh trong lễ gồm:

- Bò: Là lễ quan trọng trong lễ cúng bản của dân tộc Khơ Mú, cư hai năm cúng bằng con lợn thì năm thứ 3 dâng cúng con bò. Qua đó cũng thể hiện đây là một nghi lễ có quy mô lớn nhất của đồng bào Khơ Mú.

- Gà: (cả gà trống, gà mái) là lễ vật quan trọng không thể thiếu trong nghi lễ cúng bản, của dân tộc Khơ Mú, con gà được dùng trong lễ cúng phụ ở cuối bản sau khi đã cúng xong lễ cúng chính ở gốc cây to đầu bản;

- Rượu: là rượu đồng bào tự chưng cất bằng gạo, hay sắn;

- Vải: là loại vải tự dệt của dân tộc, phải đủ 04 màu (xanh, đen, trắng, đỏ);

- Gạo nếp: Dùng đồ xôi làm lễ vật dâng cúng;

- Trang phục phụ nữ (02 bộ);

- Đồ trang sức (vòng tay, vòng cổ bằng bạc);

- Một số đồ lễ khác như: muối trắng, vôi, lá trầu, thuốc…

- Ngoài những đồ dâng lễ, các gia đình chuẩn bị việc tu sửa lại hai lán thờ, một là gốc cây to đầu bản và lán thứ hai là cuối bản để làm nơi đặt mâm lễ cúng, đồng thời các gia đình cũng chuẩn bị những bộ trang phục truyền thống của dân tộc để tham gia nghi lễ, các đạo cụ sử dụng trong tham gia các trò chơi khi lễ diễn ra. Trước ngày lễ diễn ra các gia đình phải dọn dẹp sạch sẽ nhà cửa, bản làng.

Lễ cúng đầu bản

Sau thời gian chuẩn bị đến ngày đã định, từ sáng sớm cả bản tập trung đông đủ tại nhà thầy cúng (Khơ Mụ hê rơ cung). Theo quan niệm của người Khơ Mú thì vạn vật đều có linh hồn, linh hồn của con người là ở áo, hồn trâu bò ở đuôi, còn hồn bản làng là ở gốc cây to đầu bản, đó là nơi trú ngụ của các thần linh. Người vinh dự được chọn để giao tiếp giữa người với thần linh là thầy cúng của bản (Khơ Mụ  hê rơ cung). Ông "Khơ Mụ hê rơ cung" phải là người trong dòng họ đầu tiên khai phá và lập lên bản làng trước đây. Uy tín đó cứ thế truyền lại từ đời này sang đời khác. Lễ cúng ở gốc cây to nơi đầu bản là nghi lễ chính trong lễ cúng bản của người Khơ Mú, lễ vật gồm: 01 con bò (chỉ lấy bộ phận nội tạng đem nướng rồi bầy lên mâm cùng với phần đầu và đuôi con bò); 02 bộ quần áo của phụ nữ (gấp đặt lên mâm); 01 vòng tay (xinh nha); 01 vòng cổ (xinh Plôi); 04 loại vải màu tự dệt của dân tộc Khơ Mú (màu đỏ, màu trắng, màu đen, màu xanh); 02 chén rượu đặt trên đĩa; 01 chai rượu; vôi (pun); lá trầu (cơ toi); thuốc lá dân tộc (ya ươm); 01 bát canh (xừ gông); 01 bát gạo.

Khi đồ lễ được chuẩn bị xong, thầy cúng trong bộ trang phục truyền thống màu chàm đen, đầu quấn khăn mang đồ lễ ra ngồi trước mâm lễ. Mọi người khác tập trung phía đàng sau để nghe ông thầy cúng mời các thần linh về hưởng thụ đồ lễ và phù hộ cho dân bản. Khi mọi thứ đã chuẩn bị xong thầy cúng thắp một cây nến được làm bằng sáp ong trên mâm lễ, chắp tay lạy ba lần và bắt đầu khấn:

"Hôm nay, ngày lành tháng tốt của dân bản, tôi đại xin dâng đồ lễ của dân bản làng để mời các vị thần linh, ma đất, ma rừng, ma sông, ma suối, các vị thần cai quản đồi núi, cai quản sông suối, cai quản bản làng. Đồ lễ dân bản xin dâng các vị thần gồm có lễ vật là con bò, con chó với thịt nướng, thịt băm, thịt luộc đã chín sôi cùng với xôi nếp, canh ngọt, rượu ngon…ngoài ra, còn có bộ trang phục đẹp, vòng bạc đeo cổ, vòng bạc đeo tay để xin dâng các vị thần, dân bản kính mời các vị thần linh cùng về hưởng thụ đồ lễ, về ăn cho đủ uống cho say rồi phù hộ cho dân bản sức khỏe, không bệnh tật ốm đau, phù hộ cho mưa thuận gió hòa, để cây trồng luôn tươi tốt, không bị sâu bệnh, mùa màng bội thu. Còn chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà thì sinh sôi phát triển, không dịch bệnh…Để dân bản có của ăn, của để, mọi người không ốm đau đến ngày này sang năm sẽ lại dâng cúng các vị thần nhé".

Khi đã khấn mời xong, thầy cúng lấy nắm một ít gạo trong mâm lễ ra đếm số hạt gạo đó, nếu là số chẵn thì các vị thần linh đã đồng ý nhận đồ lễ và phù hộ dân bản, nếu là số hạt lẻ thì các vị thần linh vẫn chưa nhận và thầy cúng lại khấn mời lần nữa. Đến khi nào số hạt gạo đó đếm được là số chẵn, thầy cúng sẽ báo lại với bà con rằng thần linh đã nhận đồ lễ và sẽ phù hộ cho dân bản.

Trong khi cúng thì bộ phận phục vụ đã được phân công trước đó sẽ chuẩn bị bữa cơm cho cả bản. Điều đặc biệt là lượng thức ăn chỉ vừa đủ cho số người tham gia lễ ăn uống. Nếu thừa ra cũng không được mang về nhà. Trong bữa cơm tất cả đều phải vui vẻ chúc mừng cho nhau mạnh khỏe, vạn sự tốt lành,  mùa màng bội thu, chăn nuôi sinh sôi phát triển.

Sau khi ăn xong, tất cả mọi người tham gia lễ ai về nhà nấy, mang theo những phên đan mắt cáo "ta leo" về treo trước cửa nhà hoặc cắm ở chân cầu thang lên nhà để ngăn chặn ma tà, những cái xấu làm ảnh hưởng đến gia đình.

Lễ cúng cuối bản

Theo quan niệm của người Khơ Mú, lễ cúng ở gốc cây đầu bản là lễ cúng  cho các vị thần, các loại ma cai quản sông suối, đồi núi và bản nường. Sau lễ cúng chính đó, đến đầu giờ chiều có một thầy cúng khác sẽ tiến hành cúng ở một cuối bản, nơi đã được quy định. Đây là lễ cúng mời những linh hồn lang thang, những hồn vía do chết bất đắc kỳ tử, đồ lễ của mâm cúng này gồm có: 02 con gà (một trống, một mái); 04 chén rượu; 01 bát canh; 01 đĩa trầu.

Mâm lễ chuẩn bị xong, thầy cúng chắp tay lạy một lạy trước mâm cúng và khấn:

"Hôm nay, ngày lành tháng tốt, bản đã tổ chức lễ cúng bản cúng mường, cúng các vị thần linh, vì vậy dân bản có đồ lễ xin dâng lên các linh hồn lang thang, các ma đói ma khát, linh hồn những người chết bất đắc kỳ tử hay về nhận đồ lễ của bản làng, khi ăn no uống đủ hãy phù hộ cho dân bản luôn có sức khỏe, không ốm đau, mùa màng tươi tốt, thu hoạch đầy kho, chăn nuôi ngày một sinh sôi phát triển nhé"

Khấn xong, tất cả mọi người tập trung về nhà thầy cúng chính buổi sáng, thầy cúng mổ một con gà, hai chén rượu để dâng lên bàn thờ tổ tiên và báo cáo việc  đã làm xong lễ cúng bản. Đồng thời để tỏ lòng biết ơn với thầy cúng, các thành viên khác đi tham gia lễ mỗi người cầm một sợi chỉ để buộc vào cổ tay thầy cúng với lời chúc cho thầy cúng sức khỏe, chúc bản làng bình an, ấm no, hạnh phúc.

Cũng giống như nhiều lễ hội của đồng bào các dân tộc khác tỉnh Điện Biên, lễ cúng bản của người Khơ Mú gồm hai phần, phần lễ và phần hội. Phần lễ bao giờ cũng linh thiêng, trang nghiêm và huyền bí, còn phần hội lại rất tưng bừng vui tươi và cuốn hút mọi người cùng tham gia. Đây cũng là ngày hội đoàn kết của toàn cộng đồng dân tộc, đưa mọi người đến gần nhau hơn, hiểu nhau hơn, để chung sức xây dựng và phát triển bản làng. Các trò trơi dân gian truyền thống là một phần không thể thiếu trong lễ cúng bản của dân tộc Khơ Mú, có thể nói các hình thức chơi như tỏ lòng biết ơn của con người đối với các vị thần, tổ tiên, thể hiện tinh thần lạc quan yêu đời, niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp. Một số trò chơi, văn nghệ, thể thao dân gian gắn liền với Lễ cúng bản như: Kéo co (rù chi mớ); Múa sạp (tẹ khiệp); múa tầm đao (tăm đao); múa tăng bu (tăm rờ bang)… Sắc màu rực rỡ của những bộ trang phục truyền thống đồng bào dân tộc Khơ Mú mặc trong lễ hội không chỉ biểu hiện tính cần cù, nhẫn nại và bàn tay khéo léo, trí tưởng tượng phong phú cùng với con mắt thẩm mỹ mà còn góp phần tạo cho lễ hội không khí thêm vui tươi, trong sáng. Phụ nữ lựa chọn cho mình những bộ váy áo đẹp nhất, còn nam giới cũng lựa chọn cho mình bộ quần áo mới, tuy không có nhiều màu sắc nhưng thể hiện những nét khỏe khoắn hồn nhiên của những chàng trai vùng sơn cước. Mọi người dân trong bản không kể nam nữ, già trẻ, trai hay gái đều có thể tham gia góp vui và hòa vào không gian náo nhiệt của lễ hội.

Lễ cúng bản của dân tộc Khơ Mú diễn ra trong không khí vui vẻ, nhộn nhịp, những nét đẹp truyền thống được biểu đạt trong lễ và sự thành kính với các vị thần linh. Mỗi lần diễn ra lễ càng tăng thêm sự đoàn kết của cả cộng đồng và những giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc được nuôi dưỡng, khơi dậy từ những con người bình dị, tràn đầy sức sống ở miền Tây Bắc.

Lê Hải

Bảo tàng tỉnh

 

[ ]

 

Tin khác

Huyện Mường Ảng tổ chức lễ Công bố và trao chứng nhận DSVH phi vật thể Quốc gia Tết Nào pê chầu
NGHI LỄ CÚNG MỪNG CƠM MỚI (KIN KHẢU HÓ, KHẢU HÁNG) DÂN TỘC LÀO TỈNH ĐIỆN BIÊN
LỄ PANG PHÓONG CỦA DÒNG HỌ LÒ KHUN DÂN TỘC KHÁNG TỈNH ĐIỆN BIÊN.
Thành Bản Phủ và Lễ hội Đền Hoàng Công Chất năm 2015
Tết cơm mới của dân tộc Cống
Nét đẹp trong Lễ cúng bản (Gạ ma thú) của người Hà Nhì ở Sín Thầu
Lễ cầu mưa của người Khơ Mú bản Tọ Cuông, xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng.
Huyện Điện Biên tổ chức Lễ hội thành Bản Phủ năm 2014.
Lễ mừng cơm mới của người Khơ Mú Điện Biên
TẾT CỦA NGƯỜI HÀ NHÌ (KHỤ SỰ CHÀ) Ở MƯỜNG NHÉ
1
Thể lệ Cuộc thi sáng tác tranh cổ động tuyên truyền kỷ niệm 65 năm chiến thắng Điện Biên Phủ và 60 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh - Ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn
Danh mục Văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý Nhà nước trong kỳ hệ thống hóa 2014 - 2018
THÔNG BÁO MỜI TỔ CHỨC CÁC CHƯƠNG TRÌNH, TOUR DU LỊCH ĐẾN VỚI ĐIỆN BIÊN NĂM 2019
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.318.331