Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Bảo tồn, bảo tàng  

BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH ĐIỆN BIÊN


Đến thời điểm này, tỉnh Điện Biên có 18 di tích (01 di tích quốc gia đặc biệt, 11 di tích quốc gia và 6 di tích cấp tỉnh). Trong đó có 08 di tích lịch sử, 01 di tích khảo cổ, 03 di tích kiến trúc nghệ thuật và 06 danh lam thắng cảnh trên các địa bàn: thành phố Điện Biên Phủ, thị xã Mường Lay; các huyện: Điện Biên, Điện Biên Đông, Tuần Giáo và huyện Tủa Chùa. Có 04 huyện: Mường Ảng, Mường Chà, Mường Nhé và Nậm Pồ chưa có di tích được xếp hạng. Đây cũng là một thách thức lớn trong công tác phát triển du lịch tại các địa bàn cấp huyện nói riêng và tỉnh Điện Biên nói chung trong việc xây dựng các tuyến du lịch.

Nắm bắt được vấn đề này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên đã phối hợp, tham mưu, lựa chọn một số DSVH phi vật thể trên các địa bàn chưa có di tích để lập hồ sơ đưa vào Danh mục quốc gia (như: Tết Nào pê chầu của người Mông đen tại Mường Ảng), hoàn thiện hồ sơ di sản Kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong trên vải, dệt và thêu trang phục của người Mông đỏ tại Mường Chà. Trong những năm tới, sẽ ưu tiên chọn và lập hồ sơ DSVH phi vật thể tại các huyện Mường Nhé và Nậm Pồ, đặc biệt là di sản văn hóa các dân tộc có số dân dưới 10 nghìn người (Si La và Cống).

Đối với di tích, hiện tại trong tổng số 45 điểm di tích thành phần của di tích quốc gia đặc biệt - Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ mới triển khai công tác bảo quản, tu bổ và phục hồi được 10/45 điểm di tích, gồm: Sở chỉ huy Chiến dịch tại Mường Phăng, Bãi họp các quân binh chủng tuyên bố chiến thắng, Đồi A1, Tượng đài Chiến thắng, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (giai đoạn I), Khu trung tâm đề kháng Him Lam (giai đoạn I), Trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (giai đoạn I), Trận địa pháo H6, Trận địa pháo 105mm và Đường kéo pháo bằng tay. Mới xây dựng được bia biển chỉ dẫn tại một số điểm di tích. Còn rất nhiều điểm di tích chưa cắm mốc hoặc đã cắm nhưng còn rất mỏng, chưa tăng dày, nằm rải rác, trải dài trên 3 địa bàn cấp huyện, xen kẽ trong các khu dân cư, thành phố, thị trấn, chưa đáp ứng được với yêu cầu thực tiễn trong công tác quản lý, bảo vệ đối với một quần thể di tích ngoài trời. Hiện mới khai thác phục vụ khách tham quan chủ yếu 07/45 điểm di tích thành phần.

Trong 17 di tích đã được xếp hạng còn lại (trừ di tích lịch sử Điện Biên Phủ đã nói ở trên), mới có di tích thành bản Phủ là đang được khai thác phát huy giá trị khá hiệu quả về mặt xã hội, do đây là di tích mang tính tâm linh, nên chưa triển khai việc thu lệ phí tham quan. Có 04/17 di tích (tháp Mường Luân, tháp Chiềng Sơ, hang Mường Tỉnh và động Pa Thơm) mới được trùng tu, tôn tạo một phần chưa hoàn chỉnh của giai đoạn I. Tất cả 17 di tích hiện đang giao cho xã quản lý, trông coi, bảo vệ, chưa có thiết chế văn hóa nào được giao trực tiếp khai thác phát huy giá trị trong việc phục vụ khách tham quan.

Trước thực tế trên, rõ ràng nhận thấy nhu cầu về kinh phí đầu tư cho công tác bảo quản, tôn tạo và phục hồi di tích là rất cần thiết. Việc phải đưa ra các phương án xây dựng các thiết chế phục vụ cho công tác quản lý, khai thác phát huy giá trị di tích đã được xếp hạng hiện nay ở tỉnh Điện Biên là một yêu cầu cấp bách trong công tác bảo vệ và phát huy DSVH nhằm phục vụ phát triển du lịch địa phương.

Về vấn đề hiện vật, tính đến thời điểm này, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ có 3.847 hiện vật, chưa có bộ sưu tập nào. Mới đưa ra phục vụ trưng bày 451 hiện vật; đã có Nhà trưng bày bổ sung tuy chưa hoàn thiện, bước đầu đã đưa vào khai thác phát huy giá trị. Hiện nay, việc trưng bày hiện vật tại 45 điểm di tích thành phần thuộc di tích chiến trường vẫn chưa làm được.

Bảo tàng tỉnh có 4.715 hiện vật, chưa có bộ sưu tập nào. Mới đưa ra phục vụ trưng bày 210 hiện vật. Hiện mới chỉ có 01 phòng trưng bày ghép 02 chuyên đề nhỏ trong không gian tiếp quản tạm thời của Nhà kho hiện vật lòng hồ thủy điện lòng hồ Sơn La. Bảo tàng tỉnh chưa có trụ sở riêng, chưa có một Nhà trưng bày đúng tiêu chuẩn để đáp ứng các hoạt động chức năng của một bảo tàng khảo cứu địa phương. Kho Bảo tàng được sử dụng tạm với không gian hiện có của tầng 2 Nhà trưng bày hiện vật thủy điện lòng hồ Sơn La, năm 2015 mới được tiến hành ngăn kho, nhằm đáp ứng bước đầu về công tác quản lý nhưng chưa có giá, tủ, bục, bệ đạt tiêu chuẩn của một kho cơ sở dưới hình thức “kho mở” để phục vụ khách tham quan là đối tượng nghiên cứu văn hóa địa phương. Việc phục vụ khách tham quan tại Bảo tàng tỉnh hầu như còn rất nhiều hạn chế.

Vấn đề sưu tầm hiện vật luôn là nhu cầu thiết yếu trong công tác trưng bày, giới thiệu giá trị di sản, nhất là đối với DSVH các dân tộc. Trong đó, việc sưu tầm cũng như nghiên cứu khoa học để có được những bộ sưu tập hiện vật có giá trị trong mỗi đơn vị bảo tàng cần phải được đặt lên hàng đầu thì cả hai đơn vị bảo tàng chưa được quan tâm, chú trọng. Ngoài ra, việc đầu tư cơ sở hạ tầng đáp ứng công tác trưng bày, giới thiệu hiện vật, tài liệu trong và ngoài bảo tàng là rất cần thiết và cần được quan tâm đặc biệt, nhằm phục vụ nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu của khách tham quan, du lịch.

Tỉnh Điện Biên có 19 dân tộc anh em, theo báo cáo Tổng kiểm kê DSVH phi vật thể năm 2014, có 690 di sản văn hóa phi vật thể thuộc 7 loại hình, với 35 DSVH phi vật thể đưa vào Danh mục đề nghị xem xét lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa vào Danh mục quốc gia. Hiện tại, dù đã rất tích cực, nhưng Điện Biên mới có được 04 DSVH phi vật thể được đưa vào Danh mục quốc gia, hiện đang hoàn thiện để đề nghị 04 DSVH phi vật thể. Rõ ràng, so với kho tàng DSVH các dân tộc tỉnh Điện Biên, số lượng DSVH phi vật thể được đưa vào Danh mục quốc gia còn quá ít ỏi. Chưa kể đến hiện nay, Điện Biên cũng như nhiều địa phương trên toàn quốc, công tác bảo tồn và phát huy DSVH phi vật thể mới được triển khai ở giai đoạn bảo tồn, tư liệu hóa di sản từ sau khi Luật di sản văn hóa được sửa đổi bổ sung (năm 2009) và Thông tư số 04/2010/TT-BVHTTDL quy định việc kiểm kê DSVH phi vật thể và lập hồ sơ khoa học DSVH phi vật thể để đưa vào Danh mục quốc gia được ban hành; chưa triển khai các dự án nhằm phát huy giá trị của DSVH phi vật thể để di sản thực sự tồn tại bền vững trong cộng đồng cũng như khai thác, phát huy các giá trị để phục vụ phát triển du lịch.

Nhiều năm qua, bằng những nỗ lực của toàn ngành, chúng ta đã tư liệu hóa được 18 lễ hội dân gian; kiểm kê chi tiết được 08 dân tộc (Xinh Mun, Kháng, Phù Lá, Si La, Cống, Hà Nhì, Hoa, Lào). Đã xuất bản được 09 đầu sách, sản xuất 14 bộ phim giới thiệu về di sản văn hóa tỉnh Điện Biên. Đây là một thành công lớn của toàn ngành. Nhưng những sản phẩm này mới chỉ đáp ứng nhu cầu tuyên truyền, chưa có phương án khai thác phát huy giá trị phục vụ khách du lịch khi đến với Điện Biên. Rất cần được các đơn vị sự nghiệp có liên quan (hai đơn vị bảo tàng, trung tâm PHP&CB, trung tâm TTXTDL) khai thác phục vụ và có thu phí (ví dụ thiết lập các phòng chiếu phim tư liệu, chuyên đề có bán vé thu tiền để phục vụ đông đảo công chúng, nhà người nghiên cứu khoa học, các đối tượng có nhu cầu tìm hiểu văn hóa địa phương, giảng viên, giáo viên, sinh viên các trường chuyên nghiệp trong tỉnh, các khách tham quan, du lịch có nhu cầu…).

Bảo tàng tỉnh cần khai thác hết chức năng của một đơn vị Bảo tàng theo Thông tư số 18 và cần thiết nên xây dựng phương án đổi mới phương thức hoạt động bảo tàng, có thể trực tiếp hoặc liên kết với một số cộng đồng dân tộc (bản truyền thống, bản văn hóa du lịch, hay tại khách sạn, nhà hàng lớn trong tỉnh) đề duy trì tổ chức các hoạt động tại tỉnh (không chỉ mang ra ngoài tỉnh, hoặc gắn với Lễ hội Hoa Ban hay Ngày hội VHTTDL như hiện nay) để tạo ra những sản phẩm du lịch gắn với những thời điểm phù hợp trong năm; kết hợp tuyên truyền, quảng bá để phục vụ định kỳ, tạo điểm đến cho khách du lịch trong và ngoài tỉnh. Thông qua đó, cán bộ, công chức, viên chức trong ngành từ tỉnh đến cơ sở cũng trưởng thành về chuyên môn, nghiệp vụ lại vừa tăng cường tổ chức các sự kiện, hoạt động trải nghiệm phục vụ du lịch, có nguồn thu từ hoạt động dịch vụ bảo tàng, lại đổi mới phương thức hoạt động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị.

Tương tự, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ cần có nhiều phương án đổi mới, khai thác giá trị tại các điểm di tích (như A1, đang làm hiện nay), đồng thời tổ chức những hoạt động trải nghiệm phù hợp với giá trị di tích để tăng nguồn thu phù hợp từ hoạt động này, kéo dài thời gian tham quan của du khách, làm cho khách đến với di tích không cảm thấy nhàm chán… Hiện nay, việc đưa dẫn khách tham quan mới chỉ dừng chân ở các điểm di tích, chưa có sự kết hợp với các địa điểm (dịch vụ bán hàng lưu niệm, các điểm du lịch cộng đồng, các nhà hàng…). Điều này cũng làm giảm thời gian lưu trú của khách du lịch khi đến với địa phương. Chưa khai thác được tối đa mức chi tiêu cần thiết của khách du lịch tại địa phương. Đây cũng là điểm yếu trong phương thức, kỹ năng, cách “làm du lịc”h của tỉnh ta nói riêng và cả nước nói chung…

Đối với cấp huyện: rất mong có sự đột phá trong nhận thức và hành động của các cấp ủy, chính quyền cơ sở. Bằng chứng là những địa phương nào quan tâm khai thác giá trị DSVH thì sẽ có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế, du lịch, như: Huyện Điện Biên (di tích và lễ hội Thành Bản Phủ); Thị xã Mường Lay (lễ hội đua thuyền đuôi én).

Thời gian tới, thiết nghĩ các cấp ủy đảng, chính quyền cơ sở cần quan tâm khai thác tiềm năng, thế mạnh của DSVH trên địa bàn để có những dự án đầu tư nhằm bảo vệ và phát huy DSVH nhằm phục vụ phát triển du lịch bền vững.

Từ trước đến nay, nguồn ngân sách nhà nước cấp cho chống xuống cấp di tích chủ yếu sử dụng từ nguồn chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa. Giai đoạn này (2016 - 2020) sẽ không còn nữa, khả năng chỉ tập trung đầu tư đối với di tích quốc gia đặc biệt. Trong khi Điện Biên nhu cầu bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích vẫn rất cần thiết. Như vậy, đề nghị tỉnh cần có sự quan tâm ở mức đặc biệt và đột phá trong việc đầu tư kinh phí để bảo vệ, tu bổ và phục hồi các di tích đã được xếp hạng, việc lập hồ sơ DSVH phi vật thể để tiếp tục đề nghị đưa vào Danh mục quốc gia; triển khai đề án bảo tồn kết hợp phát huy giá trị DSVH để phục vụ phát triển du lịch.

Tập trung xây dựng thương hiệu du lịch đặc trưng của tỉnh Điện Biên là “du lịch lịch sử” đối với việc bảo tồn, phát huy di tích quốc gia đặc biệt - Di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ. Nhưng cần coi đây là điểm nhấn, là cách để thu hút khách du lịch chứ không là tài nguyên duy nhất; cần quan tâm đến bảo tồn, phát huy giá trị của các di tích khác, DSVH phi vật thể các dân tộc, tạo nên những sản phẩm du lịch đa dạng, phong phú trong cả năm chứ không chỉ thời điểm các ngày: 13/3 hay 7/5 như hiện nay, coi những DSVH đó là “vệ tinh” cho du lịch “lõi” là du lịch tham quan di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ.

Cần có những đầu tư, ưu tiên thứ tự đầu tư (kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất, điều kiện dịch vụ du lịch…) đối với các di tích đã được xếp hạng trong tỉnh hiện nay (theo Luật di sản văn hóa) đồng thời sẽ là những điểm du lịch, khu du lịch tiềm năng để được công nhận cấp quốc gia hay cấp tỉnh (theo quy định Luật du lịch). Hướng tới xây dựng những tour du lịch (tuyến du lịch) phục vụ du lịch có gắn kết các tài nguyên du lịch (di tích, danh thắng, di sản văn hóa phi vật thể…) để đưa các di tích trở thành những sản phẩm văn hóa hoàn chỉnh, đủ điều kiện phục vụ nhu cầu tham quan của khách du lịch.

Các di tích đã được xếp hạng, cần có sự đầu tư đồng bộ, phối hợp lồng ghép với các ngành khác, như: giao thông vận tải, môi trường để phát triển cơ sở hạ tầng, điều kiện dịch vụ, mở ra những điều kiện khai thác, phát huy giá trị phục vụ phát triển du lịch có hiệu quả hơn. Cần mạnh dạn thử nghiệm và đổi mới hoạt động tại các di tích, các bảo tàng, vừa khai thác hết chức năng, nhiệm vụ đối với một đơn vị làm công tác bảo tàng, vừa quan tâm, hướng tới nhu cầu, thị hiếu đa dạng của các đối tượng du khách.

Quan tâm đầu tư, xây dựng phương án tổ chức lực lượng thuyết minh viên, hướng dẫn viên cho địa phương, tập huấn nghiệp vụ, chuyên môn. Nên tổ chức những cuộc hội thảo, hội nghị chuyên đề, hoặc xây dựng phương án liên kết, hỗ trợ, phối hợp giữa các đơn vị (bảo tàng, di tích) với các doanh nghiệp địa phương (các khách sạn, nhà hàng), các phòng VH&TT cấp huyện để tạo tour, tuyến tham quan, giới thiệu, phục vụ nhu cầu của khách tham quan, du lịch.

Cần có sự phối hợp ngay cả ngành VHTTDL với ngành LĐTBXH để gắn tuyến tham quan của du khách đến các điểm di tích với các nghĩa trang quốc gia trên địa bàn (A1, Độc Lập, Him Lam), tạo một tour khép kín về du lịch lịch sử gắn với du lịch tâm linh, mang tính giáo dục sâu sắc.

Cần nhận thức du lịch có chất lượng trước hết phải gắn với bảo vệ và phát huy các giá trị bền vững của DSVH. Du lịch là phương thức tuyên truyền, quảng bá DSVH; DSVH là tài nguyên đặc biệt, mang lại nguồn thu cho du lịch và cho công tác bảo tồn di sản văn hóa. Có như vậy mới có hành động đúng, quyết sách đúng trong công tác bảo vệ và phát huy di sản văn hóa nhằm phát triển du lịch tỉnh Điện Biên một cách bền vững./.

Trần Minh Thư

Di sản Văn hóa

 

[ ]

 

Tin khác

Phát hiện trống đồng cổ tại bản Pá Ngam I, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên
Đại biểu HĐND tỉnh thăm quan triển lãm Bản đồ tư liệu lịch sử pháp lý về Hoàng Sa, Trường Sa
Bảo tàng tỉnh Điện Biên Kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam
Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác kiểm kê di tích
NGĂN KHO LƯU GIỮ HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG TỈNH ĐIỆN BIÊN
Công tác lập hồ sơ khoa học di tích lịch sử văn hóa hóa và danh lam thắng cảnh tỉnh Điện Biên
BẢO TÀNG TỈNH ĐIỆN BIÊN NHẬP KHO HIỆN VẬT SƯU TẦM TẠI HUYỆN MƯỜNG ẢNG
Bảo tàng tỉnh: Tổ chức Giải Cầu lông nhân ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3
Bảo tàng tỉnh tổng kết công tác năm 2014
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ DI TÍCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
Thông báo tổ chức Cuộc thi NGƯỜI ĐẸP HOA BAN năm 2019
THÔNG BÁO Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực miền núi phía Bắc lần thứ 19, năm 2019 tại Yên Bái
THÔNG BÁO Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại năm 2018
Cuộc thi viết "Tìm hiểu về cải cách hành chính Nhà nước"
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.651.968