Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Lễ hội truyền thống  

NGHI LỄ CÚNG MỪNG CƠM MỚI (KIN KHẢU HÓ, KHẢU HÁNG) DÂN TỘC LÀO TỈNH ĐIỆN BIÊN


Vào thời điểm này, tiết trời se lạnh báo hiệu vụ lúa mùa đã chín, những mảnh ruộng lúa đầu tiên được thu hoạch là thời điểm lễ mừng cơm mới đã đến. Họ quan niệm rằng lễ mừng cơm mới là nghi lễ quan trọng nhất trong năm, trong mâm lễ không thể thiếu cơm xôi vụ mới, tất cả những món ngon do con cháu kiếm được trong quá trình lao động sản xuất đều được bày vào mâm lễ thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, các vị thần đã phù hộ cho con cháu làm nương, ruộng thu hoạch được thóc ngô về đầy nhà, con cháu được khỏe mạnh, chăn nuôi được phát triển… 

Ngày diễn ra lễ, thường mỗi gia đình sẽ làm 03 mâm lễ chính gồm:

           - Mâm cúng tổ tiên được đặt ở gian cúng ma nhà (phi hướn), lễ vật gồm:

            + Gà: 01 con được chế biến chín, thịt gà được chặt ra cho vào chiếc chậu đặt lên mâm cúng (theo quan niệm của dân tộc Lào, gà là loài linh vật biết thông báo về thời gian, có bản năng báo hiệu các mối nguy hiểm, là loài vật nuôi có giá trị kinh tế , dinh dưỡng cao…).

            + Vịt: 01 con được chế biến chín, chặt ra cho vào cùng chậu đựng thịt gà đặt lên mâm cúng (họ quan niệm rằng vịt là con vật tượng trưng cho chiếc đò đưa đón tổ tiên qua con sông danh giới giữa cõi âm và cõi dương (nặm ta khái) về ăn lễ cơm mới cùng con cháu).

            + Nến: 01 cây

            + Cơm mới: Xôi, xôi cốm, cơm lam…

            + Rượu: 02 chén

            + Đũa: 02 đôi đối với trường hợp chủ nhà đã không còn cả bố cả mẹ, 01 đôi trường hợp còn bố hoặc mẹ.

            + Các loại hoa quả, trái cây như: Mía, dưa, bưởi, chuối…

            + Tất cả các loại côn trùng, thịt thú dừng săn bắt được trong quá trình lên nương rẫy đem về sấy khô hoặc rang khô, mỗi thứ một ít cho vào mâm cúng lễ mừng cơm mới.

 

Mâm cúng tổ tiên

            Khi mâm cúng đã được chuẩn bị đầy đủ, đại diện hộ gia đình đặt mâm cúng tại gian thờ cúng tổ tiên, chủ gia đình tiến hành làm lễ mời tổ tiên về ăn lễ mừng cơm mới cùng con cháu, lời cúng như:

Lời khấn trong mâm lễ

            Ơ…xạ thủ lẳm páng ơ, khóp pí mi lén, khảu nặm mác mua pến kiếu pến áu, lục lán dảo hươn cọ vu kín voăn lẳm páng, mự nị cọ mư sắn văn lý, lục lán dảo hươn mi pựa khảu hang, páng khảu hẹc, téng phướn hở lẳm mác, pác pọm hở lẳm kín, cáy tố dơ lược tí, cáy tô pi lược khả,chụp nặm hoán lốc xia khốn, lon xia píc, chíc xia niếng, khút kết hở pá nay, khút hay hở xảm hơ xét, pa kin lẹo lống hát, chát kin lẹo lống văng, khóng kín lý dăng xỉng cáu, áu sơ xạ mạy lảy áu ma dảo xáu chương hươn hau du, phủ dú hươn vu lảy dú pau, du dảo vu lảy du lạ, xắt mỏkhảu sơ phay, xảy mỏ khảu sơ hín xám xáu, lúa mạy côn mạy cổ ma tám, lín mạy hốc mạy sang ma sơ, phủ chơ hoan hở phảu phay, phủ chắng hay phảu mỏ,tắm ỏm khọ phảu phay, xút chủa cộn chủa lín má tám, phay lam sơ mỏ phút, nặm phốt khửn piêng thướt, nặm phượt khửn pung khem, mạy cả xóc ma len, mạy cả khèn ma phựn, cáy xúc lẹo pống lống hin xắm xảu,cáy xúc lẹo tắt sở khiếng mạy dôm tắt mả, tắt sơ khiếng mạy củ mạy cả tắt pướng, nả tang mi cuổi nuôn, cuống xuôn cuổi pảng, tắt áu tóng cuổi pảng ma hong sơ pan, xóng him pán áu khảu áu keng ma sớ, tắc áu dưa ma sớ cuống pan, dăng mi cuổi oải pỏng thí cín ván, mác ứ nuôi nặc, mác phặc nuối váu, khảu véng cỏ áu ma, mác teng cỏ áu sớ, mi cản tơ meng ngau, tố húa páu chi hở, toán dưa ngua dưa khoai cỏ mi, téng pến phướn pến pán do tảu, téng pến thuổi pến thú do ma, do ma tỷ hỏng quản lẳm páng khỏi du khơi kín, din xiếng ởn lẳm páng lở lúc, din xiếng púc lở tứn, ma nóm pác khoải chai, ma món ái kho khoải ởn, ma nẳng phục noại hươn chảu pú cát, xát phủ diên, kha sại nẳng nủa, kha khóa nẳng tở, pến thoải pến ngướn oan choan, du cáy sát ma khở, tớ tắm sát ma há, sát ma khở phướn kín da du, sát ma khở phướn thuổi phướn thú khăm thu da sau, mư sại pẳn khảu hang, pảng khảu mớ, mư khóa khăm thu khíp, khíp khoay khoảng páy ma, khíp chum cha há toan, toán dưa kín khảu coan, căm khảu doan nặm lắng, cứn lông púm lông kho lải lải, cứn lông sảy tọng oăn nui nai, cứn têng phăn cáy cả, nả háng pẻng cáy léng, kín tắp lơ ngo, tớ lổng ngộng, ởng ẻng mác dả lôm, kín têng píc ngạp na khá nặc véng, po liệng khéc sao côn, kín têng hoán du nửa, hú noại chang phăng cả, tá noại chảng văng hụng vắng hiểu, sút nặm tổm dá xảy héng, nặm céng dá nưới, kín têng cuổi oải pỏng thí kín ván, nặm oải nặm tán vút véng cuống pán, kín têng cản tơ méng ngau, húa páu chi hở, tín dủng tố cúng du nặm, vu hụ vóc kín lái chăng kín hở lái, nái vu nó chăng cín hở im, diểm dát kín chủ pong, diểm dóng cín chu neo, kín ím lẹo pột thu vạy xóng phái lí lặc, pốt thú vạy sóng phai lí ngam, vử kỉ ởn chảu tảu, chơ nị lảu chảu lúc chảu mưa, mưa dú hạn luống di dang, hạn quảng di dôn, mưa dú hạn mạy ken lúc chảu teng ma, han nạy củ mạy cả lục chảu ết hở, cổm nả só phá hươn sóng cóng, cóng lắng só pha hướn vắng lục chảu ết việc, pí ní pi cá lắm tốc tả, hả hại teo mướng, khủm áu ngua kháu lai, khoai kháu xóng, khủm áu ải nọng lục lán nơ hươn, mú má, pết, cáy da pến hả, ngua khoai da pến lôm, vu din xiếng ởn da lúc, vu din xiếng púc da tưn, tưn noải chi ái, tưn lái chi mỏm, tưn pọm chăng lý ngam, vạu khoam lý khoam ngam khảu pác, ham mác khảu kho, lôm khoam lý khoam ngam mi cát, tắt khát xing mịt noại xoai tóng, vu dăng pong khoam mơ ma vạu, vu dăng lảu khoam cau ma va lai khoam, thoải ni thoải lục tảu chi tóm nái cặp lẳm pang, khủm cuốm lý thôi.

                         Dich:

            Ơ…tổ tiên ơi, một năm có một lần, mùa lúa chín mới con cháu không ăn trước,hôm nay ngày lành tháng tốt, con cháu làm lễ mừng cơm mới, có xôi, xôi cốm, có mâm lễ mời tổ tiên, có con gà béo tốt về thịt, gà chọn con to, con béo để mổ, sơ chế và chế biến chín bày lên mâm lễ, cá thấy mùi tanh đến ăn, ăn xong bơi lại nước, chỗ thịt ngon đem về nhà chế biến, người ở nhà đặt nồi lên bếp luộc gà, nhặt củi to cho vào bếp, củi tre để làm đóm, người giỏi chế biến trổ tài nghệ, lửa bếp cho cháy đều, để thức ăn mau chín, gà chín rồi gắp ra khỏi nồi, bày vào mâm lễ, gà to nhiều thịt bày vào mâm, mâm được lót bằng lá chuối, cạnh mâm đặt bát cơm, bát canh, đặt gà luộc vào mâm lễ, có quả chuối, mía ngọt đặt vào trong mâm, quả bầu, bí, các loại hoa quả ngon đặt vào trong mâm, thịt trâu, bò cũng bày vào mâm lễ, sắp mâm lễ vào nơi thờ cúng, bát đũa đã được sắp xếp đầy đủ, nghe thấy lời mời, tổ tiên về nhận lễ nhé, dủ nhau đến ngồi trên chiếu quanh mâm lễ, ngồi thành hàng thành lối cho gọn, người ngồi xa dịch sát vào, người ngồi sát dãn ra một chút, mời tổ tiên dùng lễ nhé, tay trái nắm xôi cốm, tay phải dùng đũa gắp thức ăn, gắp ít lần nhưng được nhiều thức ăn nhé, mời ăn cho ngon miệng, ăn thịt gà cho đủ, ăn cơm xôi, cơm mới cho no nhé, thịt gà ăn cho hết nhé, ăn cả đùi, cả cánh, ăn cả đầu cả chân gà nhé, gà tốt con cháu nuôi, biết cảnh báo cho đàn các mối nguy hiểm, mời tổ tiên ăn hoa quả ngon được bày trên mâm, chỗ nào con cháu chưa mời đến thì tự tìm gắp ăn nhé, ăn xong đặt đũa cho gọn, ăn xong rồi mời tổ tiên tự về nhà tổ tiên nhé, con cháu không mời về ăn thì đừng tự ý quay lại nhé, từ nay trở đi phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt nhé.

            - Mâm cúng tạ ơn trời đất (kháo chảu nặm chảu đin), đồ lễ được đặt trong một chiếc rổ được lót bằng lá chuối gồm:

                        + Nến: 01 cây

                        + Rượu: 01 chai

                        + Đũa: 01 đôi

                        + Các loại trái cây: Dưa, chuối, cam, ổi…

                        + Mía: 02-03 đốt mía

                        + 02 bát con đựng đồ lễ gồm: 01 bát đựng đồ lễ kiếm được trong rừng như con rơi, con bọ chàm, con dế mèn đã được chế biến chín, bát còn lại đựng các loại thức ăn do gia đình chăn nuôi ra như thịt gà, thịt vịt đã được chế biến chín, mỗi bát đặt 02-03 nắm xôi vụ mới lên trên.

Sau khi cúng khấn mời tổ tiên về ăn lễ mừng cơm mới xong, chủ nhà tiếp tục  bưng mâm lễ khác để cúng trời đất đặt trước cửa trên sàn nhà và có lời khấn mời như:

Lời khấn trong mâm lễ

Ơ…chảu nặm chảu đin, khóp pí mi lén

 Khảu nặm mác mua pến kiếu pến áu

Lục lán dảo hươn cọ vu kín voăn lẳm páng

Mự nị cọ mư sắn văn lý

Lục lán dảo hươn mi pựa khảu hang, páng khảu hẹc

Téng phướn hở lẳm mác, pác pọm hở chảu nặm chảu đin kín

Mí mác méng téng kín

Vu dăng lảu khoam cau ma va lai khoam

Thoải ni thoải lục tảu chi tóm nái cặp lẳm pang

Khủm cuốm lý thôi

                        Dịch:

                        Ơ…thần trời thần đất, một năm có một lần

                        Mùa lúa chín mới con cháu không ăn trước

                        Hôm nay ngày lành tháng tốt

                        Con cháu làm lễ mừng cơm mới, có xôi, xôi cốm

                        Có mâm lễ mời các vị thần

                        Có con gà béo tốt về thịt

                        Có hoa quả ngon bày vào trong mâm

                        Ăn xong rồi mời các vị thần về chỗ ở của mình nhé

                        Con cháu không mời về ăn thì đừng tự ý quay lại nhé

                        Từ nay trở đi phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt nhé.

            - Mâm cúng thần bếp (kháo mỏ nửng, chi pháy), đồ lễ gồm:

            + Nến: 01 cây

            + Rượu: 01 chai

            + Đũa: 01 đôi

            + Các loại trái cây: Dưa, chuối, cam, ổi…

            + Mía: 02-03 đốt mía

            + 02 bát con đựng đồ lễ gồm: 01 bát đựng đồ lễ kiếm được trong rừng như con rơi, con bọ chàm, con dế mèn đã được chế biến chín, bát còn lại đựng các loại thức ăn là thịt của các con vật nuôi như thịt gà, thịt vịt đã được chế biến chín, mỗi bát có để thêm 02-03 nắm xôi vụ mới đặt lên trên.

Đồ lễ trong mâm cúng thần bếp cũng giống mâm cúng tạ ơn trời đất, sau khi cúng tạ ơn trời đất xong, chủ nhà tiếp tục thực hiện nghi lễ cúng ở bếp, lời cúng đại ý như:

Lời khấn trong mâm lễ

Ơ…chảu mỏ chảu pháy, khóp pí mi lén

 Khảu nặm mác mua pến kiếu pến áu

Lục lán dảo hươn cọ vu kín voăn lẳm páng

Mự nị cọ mư sắn văn lý

Lục lán dảo hươn mi pựa khảu hang, páng khảu hẹc

Téng phướn hở lẳm mác, pác pọm hở chảu nặm chảu mỏ chảu pháy

Mí mác méng téng kín

Vu dăng lảu khoam cau ma va lai khoam

Thoải ni thoải lục tảu chi tóm nái cặp lẳm pang

Khủm cuốm lý thôi

                        Dịch:

                        Ơ…thần trời thần đất, một năm có một lần

                        Mùa lúa chín mới con cháu không ăn trước

                        Hôm nay ngày lành tháng tốt

                        Con cháu làm lễ mừng cơm mới, có xôi, xôi cốm

                        Có mâm lễ mời các vị thần

                        Có con gà béo tốt về thịt

                        Có hoa quả ngon bày vào trong mâm

                        Ăn xong rồi mời các vị thần về chỗ ở của mình nhé

                        Con cháu không mời về ăn thì đừng tự ý quay lại nhé

                        Từ nay trở đi phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt nhé.

Khi chủ nhà khấn xong mâm lễ được để lại nơi thờ cúng khoảng 20 phút, sau đó gia chủ xin dọn mâm lễ, cảm ơn tổ tiên và các vị thần đã về ăn cơm mới và phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, năm sau thu hoạch được bội thu, trâu bò chăn nuôi phát triển tốt..

Lời cúng trong các mâm lễ mừng cơm mới của dân tộc Lào tỉnh Điện Biên gần giống nhau, chỉ khác ở tên của các vị thần được mời theo tín ngưỡng của họ, các mâm cúng đã được thu dọn, mọi người trong gia đình cùng nhau bày mâm cỗ tiệc chuẩn bị đón tiếp khách mời gần xa dự lễ mừng cơm mới cùng gia đình, lễ được diễn ra cả ngày, gia đình nào cũng chuẩn bị đồ lễ cẩn thận, chu đáo để ăn mừng cơm mới. Khi chén rượu chúc mừng lễ cơm mới được nâng lên, mọi người cùng chúc gia đình chủ nhà mạnh khỏe, năm mới được mùa màng bội thu, chén rượu mừng đã ngà ngà say, những vị khách xin phép chủ nhà để đi chúc các gia đình khác ở bản trên xóm dưới.

Lễ mừng cơm mới được diễn ra vui vẻ, đầm ấm được gọi là “tết mừng cơm mới”  và trở thành ngày lễ tết chính của dân tộc Lào tỉnh Điện Biên. 

Lò Hoàng

Bảo tàng tỉnh

 

[ ]

 

Tin khác

LỄ PANG PHÓONG CỦA DÒNG HỌ LÒ KHUN DÂN TỘC KHÁNG TỈNH ĐIỆN BIÊN.
Thành Bản Phủ và Lễ hội Đền Hoàng Công Chất năm 2015
Tết cơm mới của dân tộc Cống
Nét đẹp trong Lễ cúng bản (Gạ ma thú) của người Hà Nhì ở Sín Thầu
Lễ cầu mưa của người Khơ Mú bản Tọ Cuông, xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng.
Huyện Điện Biên tổ chức Lễ hội thành Bản Phủ năm 2014.
Lễ mừng cơm mới của người Khơ Mú Điện Biên
TẾT CỦA NGƯỜI HÀ NHÌ (KHỤ SỰ CHÀ) Ở MƯỜNG NHÉ
TẾT HOA - TẾT CỔ TRUYỀN CỦA DÂN TỘC CỐNG TỈNH ĐIỆN BIÊN
Sự tích lễ hội Pang Phoóng dân tộc Kháng ở xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
1
Thể lệ Cuộc thi sáng tác tranh cổ động tuyên truyền kỷ niệm 65 năm chiến thắng Điện Biên Phủ và 60 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh - Ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn
Danh mục Văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý Nhà nước trong kỳ hệ thống hóa 2014 - 2018
THÔNG BÁO MỜI TỔ CHỨC CÁC CHƯƠNG TRÌNH, TOUR DU LỊCH ĐẾN VỚI ĐIỆN BIÊN NĂM 2019
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.318.303