Văn hóa  
Điểm báo  
Sách & tác phẩm  
Phim ĐẠO MỘ BÚT KÝ
Bản đồ  
Lễ hội truyền thống  

Nét đẹp trong Lễ cúng bản (Gạ ma thú) của người Hà Nhì ở Sín Thầu


Với vị thế của một vùng đất có 19 dân tộc sinh sống, Điện Biên hiện đang sở hữu rất nhiều lễ hội quan trọng: Hạn Khuống (dân tộc Thái), Lễ mừng măng mọc, Pang Ả, Pang Phóong (dân tộc Kháng), Mừng cơm mới (Xinh Mun), Ma Khô (người Mông Xanh),Tủ Cải (Dao), Gạ Ma Thú (Hà Nhì)...

Trong vườn hoa lung linh, rực rỡ sắc màu của các lễ hội, Gạ Ma Thú - lễ hội cúng bản dân tộc Hà Nhì ở xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé ,tỉnh Điện Biên là một trong những lễ hội đặc sắc nhất.

Người Hà Nhì còn có tên gọi khác là U Ní, Xá U Ní; gồm có ba nhóm địa phương: Cồ Chồ, Lạ Mí và Hà Nhì Đen.

Lễ hội là một hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần của bản mường gắn liền với quá trình phát triển của cộng đồng. Đối với dân tộc Hà Nhì ở Mường Nhé nói riêng và trong cả nước nói chung đều coi sinh hoạt lễ hội là hoạt động văn hóa tinh thần quan trọng nhất không thể thiếu trong đời sống hàng ngày.

Sinh sống ở vùng núi cao nên đặc điểm nổi bật trong lễ hội truyền thống của dân tộc Hà Nhì là sự gắn bó giữa con người với môi trường xung quanh, đó là tín ngưỡng sùng bái tự nhiên. Lễ hội là dịp con người giải tỏa, giãi bày phiền muộn lo âu với thần linh, mong được giúp đỡ che chở vượt qua những thử thách.

Lễ cúng bản của người Hà Nhì ở Sín Thầu được tổ chức vào những ngày con hổ (Khà là), con trâu (Nhù no), con dê (Gió no) của tháng 2 âm lịch hàng năm, nhưng đặc biệt là vào ngày con Hổ. Theo đồng bào, đây được coi là những ngày đẹp, khỏe, nhiều may mắn, đồng thời cũng là khoảng thời gian dân bản phát nương làm rẫy chuẩn bị gieo trồng vụ mới nên cần cầu xin sự phù hộ của trời đất làm cho mưa thuận gió hòa để bà con dân bản gieo cấy gặp nhiều thuận lợi mùa màng tốt tươi, thu hoạch được nhiều sản phẩm, mọi người trong bản đều khỏe mạnh, bản làng gặp nhiều may mắn. Đây là lễ hội linh thiêng nhất của đồng bào Hà Nhì.

Để lễ cúng bản được diễn ra suôn sẻ, công việc chuẩn bị đồ lễ là rất quan trọng, mọi việc phải được chuẩn bị từ trước. Trước ngày lễ diễn ra mọi người dân trong bản phải họp bàn, phân công chuẩn bị đồ lễ cúng, chọn thầy cúng, đó là những yếu tố quan trọng quyết định thành công cho buổi lễ.

Nghi lễ diễn ra trong vòng 1 ngày, phải có đủ 6 mâm cúng.

* Mâm cúng đầu bản:

Trong lễ cúng bản của người Hà Nhì, mâm cúng đầu bản là mâm cúng chính, quan trọng hơn cả, lễ vật phải to hơn các mâm khác, do thầy cúng chính làm chủ lễ. Đây là mâm cúng chính cho cả bản nên vị trí đặt mâm cúng phải ở  vị trí linh thiêng, phải ở đầu bản và là vị trí cố định không thay đổi. Nơi đặt mâm cúng chính là vị trí gốc một cây si cổ thụ, trên một quả đồi nằm ở phía Đông Bắc của bản. Vị trí này đã được dân bản lựa chọn từ lâu, là nơi cố định không thay đổi, được dân bản coi sóc bảo vệ không cho thú rừng hoặc trâu bò phá hoại, được xem là nơi linh thiêng không cho phép bất kỳ một ai tùy tiện ra vào khu vực này. Chỉ khi nào dân bản tổ chức cúng bản thì mới được phép vào phát cỏ và dọn dẹp sạch sẽ để làm lễ cúng cho dân bản.

Tại đây, từ trước kia, dân bản đã ghép sẵn hai phiến đá nhỏ chụm đầu vào nhau tạo thành một hốc nhỏ sâu trong vách, đây là nơi cất giấu những quả trứng gà trong khi làm lễ cúng bản. Phía trước hốc đá này là một phiến đá phẳng, được đặt ngay ngắn, trên đó sẽ đặt đồ cúng khi làm lễ cúng bản như: gà, lợn, nước, rượu, chè. Chếch sang bên phải của hốc đá là một bậc thềm phẳng do dân bản làm, đây là nơi đặt một số đồ lễ khi làm lễ cúng bản như: Các loại chỉ, lá cây Ồ mé đựng cám, tro bếp, mạt sắt, mạt đồng. Bên trái của hốc đá là một thân cây nhỏ, trên đó có treo rất nhiều bộ xương hàm lợn, điều này như minh chứng cho những lần hiến tế khi làm lễ cúng bản trước đây.

Mâm cúng cầu cho cả bản được tốt lành, cho đủ hoa màu, cho mọi người không bị ốm đau, gia súc gia cầm sinh sôi phát triển, tiền bạc nhiều.

* Mâm cúng cổng bản:

Cổng bản là lối đi lại ra vào của người dân trong bản cũng như khách thập phương khi muốn vào bản. Người Hà Nhì quan niệm rằng cổng cũng là nơi mà những thế lực tà ma hay những cái xấu xa đen tối cũng theo đó mà vào bản quấy nhiễu cuộc sống của dân nên mỗi khi làm lễ cúng không thể không cúng cổng bản, từ đó nhằm ngăn chặn xua đuổi tà ma, các thế lực xấu xa đen tối không cho vào, đồng thời cầu mong hạnh phúc niềm vui và sự no đủ. Lễ cúng bản của người Hà Nhì có rất nhiều điều cấm kỵ, trong đó có tục cấm bản. Khi cổng bản được dựng lên, lễ cúng bắt đầu thì việc cấm có hiệu lực, theo đó, mọi người trong bản không được phép ra ngoài, người ngoài cũng không được tự ý vào bản.

* Mâm cúng thần núi (phía Tây)

Người Hà Nhì lâu nay sinh sống trong môi trường rừng núi cuộc sống hoàn toàn dựa vào thiên nhiên, kể cả những hoạt động sản xuất vì vậy người Hà Nhì gửi gắm vào thế lực siêu nhiên niềm tin và những ước nguyện của mình và trong đó có Thần núi. Mâm cúng có ý nghĩa cầu sức khỏe cho dân bản, cầu cho cây lúa, cây ngô tốt tươi.

* Mâm cúng Thần Lửa (phía Nam)

Người ta thực hiện lễ cúng Thần Lửa với ý nghĩa diệt lửa, cúng diệt lửa để cầu mong không gây hỏa hoạn cháy rừng, cháy nhà và vật nuôi gia súc chăn thả trên rừng. Lửa sẽ sưởi ấm cho con người, cây trồng và vật nuôi khi đem đông giá buốt; lửa cũng giúp cho linh hồn của những người chẳng may bị hỏa hoạn mà chết sẽ được siêu thoát.

* Mâm cúng Thần Đất (phía Bắc)

Thần đất được người Hà Nhì gọi là Thủ Tý. Nghi lễ cúng Thần Đất được diễn ra dưới gốc một cây si cổ thụ (là loài cây sống lâu năm dẻo dai được xem như sự trường tồn, khỏe mạnh của dân bản). Sau khi đã đến địa điểm (gốc cây si), thầy cúng dọn dẹp sạch nơi cúng, bầy các lễ vật lên mâm rồi cúng. Lời cúng mang ý nghĩa mong thần phù hộ cho dân bản sống khỏe mạnh, không cho thú dữ phá hoại mùa màng, không nhiễu hại dân bản, bảo vệ ruộng nương.

* Mâm cúng Thần Rừng(phía Đông)

Sinh sông lâu đời trong môi trường tự nhiên có sự cân bằng sinh thái với đầy đủ các yếu tố cho cuộc sống con người nên người Hà Nhì rất coi trọng mối quan hệ mật thiết với rừng. Rừng lấy gỗ dựng nhà, làm chất đốt và đất để làm nương, rẫy lấy lương thực. Theo quan niệm của người Hà Nhì thì mọi thứ đều có người cai quản, việc thờ cúng Thần Rừng để giữ rừng cho dân. Theo họ, giữ được rừng là giữ chính cuộc sống của họ vậy. Từ đó, giúp dân tộc Hà Nhì củng cố thêm luật tục của tổ tiên trong đó có luật tục bảo vệ cái cây, ngọn cỏ, muông thú, tất cả những gì mà cha ông họ đã giữ gìn và truyền lại.

Trong ngày diễn ra lễ cúng bản, những hoạt động văn nghệ, các trò chơi dân gian cũng được diễn ra song song, chủ yếu là đu quay, ném còn, đánh cù.... ngoài ra còn có các điệu múa truyền thống của dân tộc Hà Nhì. Tất cả các thành viên trong bản không kể già trẻ, trai gái, mọi người đều tham gia.

Lễ cúng bản của dân tộc Hà Nhì là lễ hội đặc sắc, điển hình, đậm đà bản sắc dân tộc cần được gìn giữ, phát huy giá trị. Lễ hội cho thấy thế giới quan rất hồn hậu, gắn bó và coi trọng thiên nhiên của người Hà Nhì. Việc bảo tồn, phát huy giá trị tích cực của lễ hội Gạ Ma Thú cần được quan tâm hơn nữa, qua đó góp phần xây dựng "nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc", đồng thời làm thay đổi bộ mặt kinh tế xã hội ở một vùng biên cương của Tổ quốc nói chung và đời sống của người Hà Nhì nói riêng.

Trần Văn Hoàn

Bảo tàng tỉnh

 

[ ]

 

Tin khác

Lễ cầu mưa của người Khơ Mú bản Tọ Cuông, xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng.
Huyện Điện Biên tổ chức Lễ hội thành Bản Phủ năm 2014.
Lễ mừng cơm mới của người Khơ Mú Điện Biên
TẾT CỦA NGƯỜI HÀ NHÌ (KHỤ SỰ CHÀ) Ở MƯỜNG NHÉ
TẾT HOA - TẾT CỔ TRUYỀN CỦA DÂN TỘC CỐNG TỈNH ĐIỆN BIÊN
Sự tích lễ hội Pang Phoóng dân tộc Kháng ở xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
Huyện Điện Biên tưng bừng ngày hội
Lễ mừng cơm mới dân tộc Si La ở tỉnh Điện Biên.
“Nhớ tổ tiên” qua lễ Xên bản (cúng bản) của dân tộc Thái ở Điện Biên
Thể lệ Cuộc thi sáng tác tranh cổ động tuyên truyền kỷ niệm 65 năm chiến thắng Điện Biên Phủ và 60 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh - Ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn
Danh mục Văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý Nhà nước trong kỳ hệ thống hóa 2014 - 2018
THÔNG BÁO MỜI TỔ CHỨC CÁC CHƯƠNG TRÌNH, TOUR DU LỊCH ĐẾN VỚI ĐIỆN BIÊN NĂM 2019
Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc
Đường dây nóng
Phòng nghiệp vụ văn hoá
Điện thoại: 0915.910.345
Quảng cáo
Số người trực tuyến:   12  
Số lượt truy cập:   5.318.538